"سیمایِ نجیبِ زن در شاهنامه"
شاهنامه کتابی است
که زن در سراسر آن حضور دارد؛
برعکس ایلیاد هُمر
که در آن سیمای زن پریدهرنگ و کماهمیت است.
زن در ایلیاد،
آتش فاجعه را برمیافروزد
و خود کنار مینشیند.
اینگونه است
هلن که زیبایی شوم و تباه کنندهاش مُوجِد جنگ است.
در دوران پهلوانی شاهنامه،
حضور زن لطف و گرمی و نازکی و رنگارنگی به ماجراها میبخشد.
این زنها هستند که به داستانهای شاهنامه آب و رنگ بخشیدهاند.
اگر تهمینه نبود
مرگ سهراب آن قدر موثر و غمانگیز جلوه نمیکرد.
همین گونه است مرگ فرود اگر جریره نبود، و مرگ سیاوش اگر فرنگیس نبود،
و مرگ اسفندیار اگر کتایون نبود، و مرگ رستم و تراژدی زال، اگر رودابه نبود.
سیمای تراژیک زن در شاهنامه
به نجیبترین و پاکیزهترین نحو یعنی به عنوان مادر و همسر جلوه می کند،
نه به عنوان معشوقه.
در تمام داستانهای شاهنامه حضور زن را میبینیم.
در تمام دوران پهلوانی، از سودابه که بگذریم، یک زن پتیاره دیده نمیشود.
اکثر زنان شاهنامه نمونهٔ بارز زنِ تمامعیار هستند که در عین برخورداری از فرزانگی و بزرگمنشی، از جوهر زنانگی و زیبایی نیز به نحو سرشار بهرهمندند.
زن خوب در شاهنامه، زنی است
که زیبایی و رعنایی را با آهستگی و فرزانگی، و شرم را با خواهش جمع داشته باشد.
شرم، نخستین صفت زن است.
آوایِ نرم نشانهٔ ادب و آزرم است و آهستگی نشانهٔ بزرگمنشی.
صفت دوم،
خِرَد و فرزانگی است.
از این لحاظ زن همپایهٔ مرد است، زیرا برای مرد نیز خردمندی مهمترین صفت شناخته شده است.
در کنار آهستگی و خردمندی و شرم و شایستگی، چارهگری و زبانآوری نیز صفت مقبولی است.
نمونهٔ بارز زنان کدبانو و چارهگر و سخندان، سیندخت زن مهراب کابلی و مادر رودابه است. این زن در جریان عشق بازی دخترش با زال چنان پختگی و تدبیر به خرج میدهد و چنان ظرافت را با زیرکی میآمیزد،
که امر مشکل ازدواج زال و رودابه به همت او آسان میشود و کشورش از بلایی بزرگ که تا آستانهاش آمده نجات مییابد.
عشق در شاهنامه
در عین برهنگی، پاک و نجیبانه است.
رابطهٔ زن و مرد
بیآنکه به تکلّف و تصّنع گراییده باشد
از تمدن و فرهنگ آن قدر مایه دارد که بتواند با ظرافت و پاکیزگی همراه باشد.
در دوران پهلوانی شاهنامه، تنها یک مورد میبینیم که عشق به کام نمیرسد و آن عشق ناگهانی و نافرجام سهراب به گردآفرید است. و تنها در یک مورد، عشق، ناپاک و نارواست و آن عشق سودابه به سیاوش است.
▫️ از کتابِ «آواها و ایماها»،
تألیف دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن، .
.انتشارات توس.
🌍 با ما همراه باشید.
🇮🇷 @lorgeram_a👈
نای کش
اگر مفید بود منتشر کنید
August 30, 2026 99 2
