انجمن علمی_دانشجویی رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه خوارزمی

طبق نظر مشهور فقها:
باید قبض و اقباض در مجلس عقد انجام شود.

🔹طبق نظر دکتر کاتوزیان:
لازم نیست فوراً در مجلس عقد صورت گیرد؛ کافی است توالی عرفی بین عقد و قبض برقرار باشد.

نظرات:

دکتر کاتوزیان: معامله دوم → قابل ابطال توسط آخذ بالسوم به‌سبب سوءاستفاده از حق.

دکتر شهیدی: معامله دوم → غیرنافذ و قابل تنفیذ یا رد توسط آخذ بالسوم

دکتر صفایی: معامله دوم → صحیح ولی آخذ بالسوم فقط حق مطالبه خسارت دارد

خلاصه نکات آزمونی:

بیع صرف = طلا ↔️ نقره یا طلا ↔️ طلا

فروش طلا با اسکناس = بیع صرف ❌

شرط صحت: قبض و اقباض هر دو عوض

زمان قبض: طبق نظرمشهور → در مجلس / طبق نظر دکترکاتوزیان → توالی عرفی کافی است.

حق حبس ❌ ندارد

اگر قبض انجام نشود → عقد باطل ❌

🔸مثال آزمونی:
فروشنده ظرفی را برای بررسی به حسن می‌دهد تا اگر پسندید بخرد. ظرف قبل از قبولی حسن شکست.
🔸 حسن باید مثل یا قیمت آن را بدهد (مگر ثابت کند حادثه قهری بوده است).

📚 نکته نهایی:

در «أخذ بالسوم»، تعهد مخاطب ایجاب نسبت به مال، تعهد به نتیجه است و مسئولیت او در حفظ کالا مفروض است، مگر قوه قاهره را اثبات کند.

📚 نتیجه نهایی برای آزمون:

🔹 وعده‌ یک‌طرفه‌ بیع ⇒ تعهد به انجام عقد + باقی‌ماندن بعد از فوت
🔹 ایجاب همراه با تعهد ⇒ تعهد به حفظ ایجاب + زوال با فوت یا حجر

🔹مثال:
فروشنده می‌گوید: «این ظرف را ببر، اگر پسندیدی ۲۰۰ هزار تومان بده، اگر نه، برگردان.»
در این حالت:
ظرف = مأخوذ بالسوم
مشتری = آخذ بالسوم

جمع‌بندی نکات آزمونی:

✅ اخذ بالسوم = وعده یک‌طرفه بیع است.
✅ هنوز بیع واقع نشده است.
✅ ید خریدار، امانی است نه ضمانی.
✅ با قبول خریدار → بیع تحقق می‌یابد.
✅ با رد یا عدم قبول → ایجاب از بین می‌رود.
✅ مأخوذ بالسوم = کالا
آخذ بالسوم = شخصی که کالا را گرفته