10
تغییر قواعد بازی نظام رتبهبندی تایمز و لزوم بازتعریف تأثیرگذاری اجتماعی و توسعه پایدار دانشگاه ایرانی
در نظام رتبهبندی تاثیرگذاری و پایداری دانشگاههای جهان در سال ۲۰۲۶، نام هیچ دانشگاهی از ایران دیده نمیشود؛ این در حالی است که در فهرست سال ۲۰۲۵، ۳۴ دانشگاه ایرانی حضور داشتند. این مسئله نشاندهنده یک رخداد هشداردهنده در حوزه دیپلماسی علمی ایران است. برای تبیین دقیق، باید مسئله را از «حذف» به «غیبت» تعبیر کرد و به جای نگاه توطئهمحور، به ریشههای سیستمی پرداخت.
تبیین مسئله
۱. تغییر روششناسی تایمز: شرط اصلی رتبهبندی ۲۰۲۶، عضویت فعال در شبکه «تأثیرگذاری» (Impact Rankings) و ارائه داوطلبانه دادههای اثباتشده توسط خود دانشگاه است. این دیگر یک ارزیابی منفعلانه از مقالات نیست، بلکه یک فرایند داوطلبانه و تعاملی است.
۲. نقص در زیرساخت دادهپردازی دانشگاهها: برای پر کردن فرمهای تایمز، نیاز به سامانههای یکپارچه برای گردآوری دادههای مرتبط با اهداف توسعه پایدار (SDGs) داریم. دانشگاههای ایران غالباً فاقد واحدهای رسمی «ارزیابی بینالمللی» یا «پایداری» با دادههای آماده هستند.
۳. غفلت از بخش «تاثیرگذاری»: تمرکز دانشگاههای ایران معطوف به رتبهبندیهای پژوهشی (مثل شانگهای و تایمز جهانی) بوده و به رتبهبندی «تأثیر اجتماعی و زیستمحیطی» به عنوان یک اولویت راهبردی نگاه نشده است.
۴. تحریم و قطع همکاریهای بینالمللی: اگرچه عامل اصلی نیست، اما تحریمها دسترسی به شبکههای علمی بینالمللی و نرمافزارهای بهروز را دشوار کرده و انگیزه مشارکت در نظامهای غربی را کاهش داده است.
راهکارهای پیشنهادی (راهبرد «عادیسازی دادهمحور»)
۱. راهاندازی «کارگروه ویژه رتبهبندیهای بینالمللی» در دانشگاهها و وزارت علوم
· مأموریت این کارگروه صرفاً ترجمه و تفسیر روششناسی رتبهبندی جدید (مانند نحوه امتیازدهی به SDGها) و ابلاغ شیوهنامه گردآوری داده به دانشگاهها تا قبل از مهلت ثبتنام سال آینده باشد.
۲. ارتقای سامانههای اطلاعاتی به سطح «داشبورد پایداری»
· هر دانشگاه موظف شود واحد «آیندهپژوهی و رتبهبندی» راهاندازی کند که دادههای مرتبط با تعداد فارغالتحصیلان در حوزه محیطزیست، مصرف انرژی، طرحهای اجتماعی و مقالات بینرشتهای را بهصورت برخط و استاندارد (مطابق با تعاریف تایمز) ثبت کند.
۳. عقد تفاهمنامه با دانشگاههای منطقه (ترکیه، مالزی، کره جنوبی، هند، عمان)
· برای دور زدن مشکل تحریم در ثبتنام، از ظرفیت عضویت مشترک یا همکاری در شبکههای منطقهای پایداری استفاده شود تا فرایند احراز هویت و ارسال داده با همکاری یک دانشگاه شریک بینالمللی انجام شود.
۴. تولید «گزارش تاثیر اجتماعی» به زبان انگلیسی
· بهجای تمرکز صرف بر تعداد مقالات، دانشگاهها موظف شوند گزارش سالانه «دستاوردهای اثرگذار در جامعه» (مثل حل معضل گردوغبار، تصفیه آب، یا توانمندسازی روستاییان) را با شاخصهای کمی و مستند تهیه و بهعنوان پرونده جایگزین برای تایمز ارسال کنند.
۵. پیگیری دیپلماتیک از طریق رایزنیهای علمی در لندن
· رایزن فرهنگی سفارت ایران در انگلستان باید جلسه فنی با مسئولان رتبهبندی تایمز ترتیب دهد تا ابهامات مربوط به نحوه احراز هویت دانشگاههای تحریمی را شفافسازی کند؛ زیرا ممکن است مشکل صرفاً «ارسال ناموفق داده» یا «تأیید نشدن مالکیت دامنه دانشگاهی» (مانند .ac.ir) باشد.
جمعبندی
این غیبت، یک اخطار راهبردی است نه یک تحریم قطعی. اگر ایران ظرف ۶ ماه آینده زیرساخت دادههای پایداری خود را با استانداردهای تایمز هماهنگ کند و فرایند ثبتنام را از طریق دفاتر بینالمللی دانشگاهها فعال سازد، نه تنها میتواند در رتبهبندی ۲۰۲۷ حضور یابد، بلکه به دلیل ماهیت جدید آن (که بر اقدامات عملی تأکید دارد)، میتواند از دانشگاههای اروپایی که صرفاً نظریهپردازی میکنند، پیشی بگیرد.
#رتبهبندی_تایمز
#تأثیر_استنادی
#تأثیر_اجتماعی
#علمسنجی
علیرضا نوروزی
🆔 @informetrix
