🇹🇷 Günün Konusu: Geçmiş Zaman (Duyulan) - Hikaye ve Rivayet
🇺🇿 O'zbekcha izohi: Bu zamon o'zbek tilidagi "gan" yoki "ibdi" qo'shimchalari kabi, biror ish-harakatni shaxsan ko'rmagan, balki eshitgan yoki keyinchalik anglab yetgan holatlarda ishlatiladi.
💬 Geçmiş Zaman (Duyulan) Nedir?
Türkçede "duyulan geçmiş zaman" (rivayet geçmiş zamanı veya öğrenilen geçmiş zaman da denir), bir eylemin geçmişte gerçekleştiğini, ancak bu eylemi anlatan kişinin onu doğrudan gözlemlemediğini, başkalarından duyduğunu, öğrendiğini veya olayın gerçekleştiğini sonradan fark ettiğini ifade etmek için kullanılır. Genellikle masal, hikaye anlatımında veya bir haber aktarımında karşımıza çıkar.
💬 Nasıl Oluşur?
Fiil kökü veya gövdesine "-mış / -miş / -muş / -müş" eklerinden uygun olanı getirilir, ardından kişi ekleri eklenir.
🔸 Olumlu Çekim (misal: gelmek fiili)
Ben gelmişim
Sen gelmişsin
O gelmiş
Biz gelmişiz
Siz gelmişsiniz
Onlar gelmişler
🔸 Olumsuz Çekim (misal: gelmek fiili)
Ben gelmemişim
Sen gelmemişsin
O gelmemiş
Biz gelmemişiz
Siz gelmemişsiniz
Onlar gelmemişler
💬 Örnekler:
🔸 Dün gece çok yağmur yağmış.
🇺🇿 Kecha kechqurun juda ko'p yomg'ir yog'ibdi. (Boshqadan eshitilgan yoki ertalab ko'rilgan.)
🔸 Ali, sınavı kazanmış.
🇺🇿 Ali imtihondan o'tibdi. (Bir xabar orqali o'rganilgan.)
🔸 Ahmet dün okula gelmemiş.
🇺🇿 Ahmet kecha maktabga kelmabdi. (O'qituvchidan yoki do'stlardan eshitilgan.)
🔸 Çocukken çok yaramazmışım.
🇺🇿 Bolaligimda juda sho'x bo'lgan ekanman. (Annemden duyduğum veya eski fotoğraflara bakarak fark ettiğim.)
🔸 Annem, yemekleri hazırlamış bile.
🇺🇿 Onam ovqatlarni allaqachon tayyorlab qo'ygan ekanlar. (Eve gelince fark edilen bir durum.)
🔸 Eskiden bu topraklarda büyük bir krallık yaşamış.
🇺🇿 Ilgari bu yerlarda katta bir qirollik yashagan ekan. (Rivayet, tarihî bilgi aktarımı.)
📌 Öğretmenin Notu: Duyulan geçmiş zaman, genellikle "Görülen geçmiş zaman" ile karıştırılabilir. Aralarındaki temel fark, eylemin bizzat gözlemlenip gözlemlenmediğidir. Görülen geçmiş zaman (geldim, geldi), eylemi yapanın veya tanık olanın kesin bilgisini aktarırken; duyulan geçmiş zaman (gelmişim, gelmiş), eylemin başkasından öğrenildiğini veya sonradan fark edildiğini belirtir. Masallar, efsaneler ve dedikodular genellikle bu zaman kipiyle anlatılır.
@ilimedu
August 23, 2026 312 3 7
