بنابراین تنها دانستن اینکه یک سال در شرایط النینو یا لانینا قرار دارد، برای توضیح رفتار بارش کافی نیست و مرحله گذار ENSO نیز اهمیت دارد.
در میان شش حوضه اصلی، بیشترین میانگین بارش در دریای کاسپین در زمان گذار النینو به لانینا مشاهده شده و به حدود ۳۴۳ میلیمتر رسیده است.
در خلیجفارس و دریای عمان، بیشترین میانگین بارش در گذار خنثی به النینو با حدود ۱۹۴.۶ میلیمتر ثبت شده است. این حوضه همچنین بیشترین تغییرپذیری بارش را در میان فازهای گذار نشان داده و در گذار خنثی به لانینا ضریب تغییرات به ۷۴.۱ درصد رسیده است.
در دریاچه ارومیه، بیشترین میانگین بارش در گذار لانینا به النینو و حدود ۲۳۵.۳ میلیمتر بوده است.
در فلات مرکزی، بیشترین میانگین بارش در گذار خنثی به النینو و حدود ۱۰۳ میلیمتر مشاهده شده است.
در مرز شرقی، بیشترین میانگین بارش در گذار خنثی به النینو و حدود ۷۴.۴ میلیمتر ثبت شده است.
در قرهقوم، بیشترین میانگین بارش در گذار النینو به خنثی و حدود ۱۶۲.۸ میلیمتر بوده است.
در مجموع، هیچ فاز گذار واحدی وجود ندارد که در تمام ایران بیشترین یا کمترین بارش را ایجاد کند. واکنش بارشی به گذار ENSO به موقعیت جغرافیایی و ویژگیهای اقلیمی هر حوضه وابسته است.
از میان گذارها، گذار به سمت النینو، بهویژه لانینا به النینو و خنثی به النینو، در بسیاری از مناطق با افزایش بارش همراه بوده است؛ در حالی که برخی گذارهای منتهی به لانینا، بهخصوص خنثی به لانینا، میتوانند با کاهش و نوسان بیشتر بارش همراه باشند.
در نتیجه، برای پیشبینی بارش ایران، فاز گذار ENSO باید در کنار نوع و شدت ENSO در نظر گرفته شود.
📊 احتمال وقوع بارش
پژوهشگران برای بررسی احتمال وقوع مقادیر مختلف بارش از توزیع وایبول استفاده کردهاند.
در حوضههایی مانند دریای کاسپین، خلیجفارس و دریای عمان و دریاچه ارومیه، بارش در شرایط النینو در بسیاری از سطوح احتمال، عموماً بالاتر از میانگین بلندمدت قرار داشته است.
این موضوع نشان میدهد که ENSO تنها میانگین بارش را تغییر نمیدهد، بلکه میتواند احتمال وقوع مقادیر مختلف بارش را نیز تغییر دهد.
📈 روند بلندمدت بارش
روند بارش در شش حوضه اصلی یکسان نیست.
دریای کاسپین در کل دوره روند افزایشی با شیب ۰.۲۶+ میلیمتر در سال داشته است. در فاز لانینا این شیب به ۲.۷۹+ میلیمتر در سال رسیده است.
خلیجفارس و دریای عمان در کل دوره روند کاهشی ۰.۰۸− میلیمتر در سال داشته، اما در فاز خنثی روند افزایشی ۱.۳۳+ میلیمتر در سال داشته است.
دریاچه ارومیه در کل دوره و در فازهای مختلف ENSO روند کاهشی داشته است. شیب آن در فاز خنثی به ۲.۲۴− میلیمتر در سال رسیده است.
فلات مرکزی در کل دوره روند معناداری نداشته، اما در فازهای مختلف ENSO روندهای افزایشی خفیف مشاهده شده است.
مرز شرقی در کل دوره روند کاهشی داشته، اما در فاز خنثی روند افزایشی داشته است.
قرهقوم در کل دوره روند کاهشی داشته، اما در فاز لانینا روند افزایشی ۱.۱۰+ میلیمتر در سال ثبت شده است.
⭐ مهمترین یافتههای مقاله
النینو در ۹۸ درصد زیرحوضههای ایران با ناهنجاری مثبت بارش همراه بوده است.
لانینا در ۹۸ درصد زیرحوضهها ناهنجاری منفی ایجاد کرده است.
شدت ENSO نقش بسیار مهمی در تغییرات بارش دارد.
النینوی قوی با ناهنجاری میانگین ۱۷.۲+ درصد بیشترین افزایش میانگین بارش را ایجاد کرده است.
لانینای قوی با ناهنجاری میانگین ۱۷.۶− درصد بیشترین کاهش را ایجاد کرده است.
رابطه شدت ENSO و بارش خطی نیست.
دریاچه ارومیه و فلات مرکزی بیشترین ناهنجاری مثبت خود را در النینوی ضعیف داشتهاند.
مرز شرقی بیشترین ناهنجاری مثبت خود را در النینوی متوسط داشته است.
خلیجفارس و دریای عمان بیشترین ناهنجاری مثبت را در النینوی قوی نشان داده است.
قرهقوم حتی در لانینای متوسط ناهنجاری مثبت داشته است.
النینوی قوی میتواند همزمان باعث افزایش شدید بارش در جنوبشرق و کاهش بارش در بخشهایی از مرکز ایران شود.
لانینای متوسط رفتاری متفاوت از لانینای قوی دارد.
فازهای گذار ENSO نیز بر بارش اثر دارند و این اثر در حوضههای مختلف یکسان نیست.
خلیجفارس و دریای عمان در گذار خنثی به لانینا بیشترین ضریب تغییرات بارش را با ۷۴.۱ درصد داشته است.
قرهقوم در گذار لانینا به النینو کمترین ضریب تغییرات را با ۱۳.۲ درصد داشته است.
🌦️ جمعبندی
پیام اصلی این پژوهش این است که برای پیشبینی بارش ایران، صرفاً دانستن اینکه شرایط النینو، لانینا یا خنثی برقرار است کافی نیست.
August 31, 2026 328 5
