📌 Qayda –Elm-əhlinin yanında:
Bəndələrin haqları – istər müsəlman olsun, istər qeyri-müsəlman – nə dünyada, nə də axirətdə yalnız iki halda düşür:
1.Haqqın sahibinə qaytarılması,
2.Sahibinin bağışlaması.
🔹 Allah-Təala buyurur:
﴿إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا﴾ [Nisa: 58]
“Allah sizə əmanətləri sahiblərinə qaytarmağı əmr edir.”
— Bu ayə ümumidir, müsəlmanı da, kafiri də əhatə edir.
🔹 Peyğəmbər ﷺ buyurmuşdur:
«أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكَ، وَلَا تَخُنْ مَنْ خَانَكَ»
“Kim sənə əmanət versə, onu sahibinə qaytar; sənə xəyanət edənə sən xəyanət etmə.”
(Əbu Davud və Tirmizi rəvayət etmişdir)
İmam Əhməd ibn Hənbəl (rahiməhullah) buyurur:
> “Əmanət və haqq məsələsində müsəlmanla zimmi (İslam dövləti içində yaşayan kafir) arasında fərq yoxdur. Əmanət sahibinə qaytarılmalıdır.”
(əl-Mənsur bi’t-Təvsīq)
✅ Vacib olan:
Əgər sən bir kafirin haqqına girmişsənsə (məsələn: mal, namus, əmanət və s.), onu mütləq sahibinə qaytarmalısan.
Əgər qaytara bilmirsənsə, ondan halallıq (bağışlama) istəməlisən və ya əvəzini ödəməlisən.
Əgər ölübsə və ya ona çatmaq mümkün deyilsə, tövbə edib çox istiğfar etməlisən.
Əgər varislərinə çatdırmaq mümkündürsə, onlara qaytarılır. Əgər mümkün deyilsə, sahibinin niyyəti ilə sədəqə verilir.
