▫️آناهیتا در بحران؛ حذف نقش زنان به مثابه مالک و نگهبان آب
🖋️ لیلا پاپلی یزدی
مسئله آب در پیوست با اقتصاد و وضعیت وخیم زیست محیطی ایران مسئلهای بسیار مهم است. به لحاظ تاریخی، آناهیتا، ایزدبانوی آبهای جهان در ایران باستان، نمادی از زنان بسیاری در فرهنگ ایرانی با وظایف مشابه است. اسناد نشان میدهند که زنان تا همین سده پیش نگاهبانان آب بودهاند و در نقاطِ مختلفی از ایران وظیفۀ بازیابی، مالکیت و توجه به قنات و تأسیسات آب برعهده آنها بوده است.
تأسیسات آب به ویژه قنات و سهم آب از طریق مهریه، هبه و همچنین ارث به زنان انتقال مییافته است. زنان از یکسو از این امکان در راستای بهبودِ زندگیِ خود و خانوادهشان استفاده میکردند و از سوی دیگر، درست به همین دلیل، تلاش میکردهاند موجودیت قنات و تأسیسات آب، موجودیتی پویا باقی بماند. پویایی و برقرار ماندن آب در درازمدت باعث میشده که زن تاحدی قدرت اقتصادی داشته باشد و از سوی دیگر در یک مقیاس کلیتر، اعمال قدرتِ زنان بر فعالیتهای کشاورزی به عنوان یکی از روشهای جدی معیشت در مناطق خشک را تضمین میکرده است و نقشی فراتر از مادرانگی در سازوکار معیشت به زنان میبخشیده است.
با وجود این، در هشت دهه گذشته به تناوب فشارهای اجتماعی بر زنان در خانهنشین کردن آنها نقش عمده داشته است. سیاستهایی مانند کشف حجاب، تخته قاپو کردن عشایر، اصلاحات ارضی، حجاب اجباری، کاهش نرخ اشتغال زنان، همراه با استفاده از فشارهای مختلف سیاسی و اجتماعی و سرکوب، همراستا با رویدادهای دیگری مانند جنگ ایران و عراق موجب شده تا فضای کسب و کار مردانهتر شود و از سوی دیگری مهاجرت به شهرها رشد بیرویه پیدا کند.
آب، نگاهبان خود را از دست داده است و از اینرو غریب نیست اگر در حالِ احتضار باشد. آنچه مورد تأکیدست، نه تکعاملی بودن وضعیت وخیم آب در ایران که اشاره به نقشِ تغییر رژیم جنسیتی در وضعیتی است که امروز با آن مواجهیم. تغییر سیاستهای جنسیتی به ویژه در فرایند پنجاه سال گذشته و سرکوب زنان، تنها بر زندگی زنان اثر نداشته است بلکه با تغییر در سننی همراه بوده که محیط زیست سرزمین ایران را برای سدهها پایدار نگاه داشته بودند. چهره بیابانیشده حاشیه روستاها، روستاهای متروکِ رهاشده که زوزه شغالان از آنها به گوش میرسد و قناتهای لایروبی نشده بیصاحب مانده که هر روز خبر نشست یکی از آنها را میشنویم، پشت صحنه هولناکی دارند که بخشی از آن به سناریوی دهشتآور سلبِ مالکیت از زنان بازمیگردد.
▪️از بخش تاریخ شماره ۴۱.
لینک خرید این شماره:
Store.zananemrooz.com
Forwarded fromزنان امروز
1November 20, 2025 42 1
