کارشناسان میگویند مهمترین دلیل ناکامی دیپلماسی آب، در اولویت نبودن این موضوع در نگاه تصمیمگیران است.
بر اساس گفتههای رئیس مرکز امور بینالملل و کنوانسیونهای سازمان حفاظت محیطزیست، دیپلماسی آب در مرزهای شرقی، غربی و شمالی کشور، حتی در دوران جنگ نیز با وجود همه دشواریها ادامه داشته است.
دیپلماسی آب موضوعی است که با رگهای آبی کشور ما پیوند خورده است. در مرز شرقی، هیرمند میان ایران و افغانستان؛ در غرب، هورالعظیم میان ایران و عراق؛ و در شمال، رود ارس میان #ترکیه، #ارمنستان، #آذربایجان و ایران، همگی نیازمند مدیریت و همکاری فرامرزی هستند. با این حال، همین منابع مشترک، زمینهساز مناقشات آبی نیز شدهاند. برای نمونه، درباره #هیرمند، ایران بارها نسبت به رعایتنشدن حقابه خود از سوی افغانستان اعتراض کرده است. همچنین خشکی و آتشسوزی در بخش عراقی هورالعظیم (هورالهویزه) دود ناشی از آن را به مناطق مسکونی #خوزستان میرساند و آلودگیهای بالادست ارس نیز در نهایت بر منابع آبی کشور اثر میگذارد. به همین دلیل، دیپلماسی آب موضوعی حیاتی برای ایران به شمار میرود.
💧 دیپلماسی آب در دوران جنگ
🔹به گفته آرمان خورسند، مذاکرات درباره هورالعظیم نیز با وجود مستقر نبودن دولت #عراق ادامه داشته است: «بهطور طبیعی این مسئله شرایط را تا حدی بیثبات کرد و بر ارتباطات تأثیر گذاشت. اما وضعیت در دو سوی مرز نسبت به گذشته بهتر شده و رایزنیها ادامه داشته است. درواقع، بخش ایرانی هور مشکل خاصی ندارد و در تابستان رطوبت خود را حفظ میکند. اما بخش عراقی بهدلیل خشکی گسترده، دچار آتشسوزی شده و دود آن بخش ایرانی را تحتتأثیر قرار داده و مشکلاتی برای ساکنان استان خوزستان ایجاد میکند.»
🔹خورسند درباره #ارس میگوید: «در ارس، موضوع آلودگیها مطرح است و ارتباطات در این زمینه با طرفهای آذربایجانی، ارمنستانی و ترکیهای ادامه دارد. کمیتههای تخصصی با حساسیت زیادی وظایف خود را انجام میدهند و مستندات مربوط به منشأ آلودگی را ردوبدل میکنند. هر شاخص آلودگی با دقت بررسی میشود تا منشأ آن مشخص شود. اگر منشأ آلودگی فرامرزی باشد، تلاش میشود برای رفع آن سریعتر اقدام شود.»
💧دیپلماسی آب ما ناموفق بوده است
🔹«یوسف خلج امیرحسینی»، مدیر مرکز پژوهشی آب و محیطزیست کوثر، معتقد است ایران تاکنون در زمینه منابع آبی مشترک دیپلماسی موفقی نداشته و رودخانههای مرزی نیز شاهد این وضعیت هستند. او به «پیام ما» میگوید: «شرایط #سیستان و #هورالعظیم خود گواه عملکرد نامناسب در زمینه دیپلماسی آبهای مشترک است. به نظر من، مهمترین دلیل این وضعیت، در اولویت نبودن آب در برنامههای دولت است. همچنین بهواسطه مسائل خاص کشور، ما منزوی شدهایم و به همین دلیل نتوانستهایم در دیپلماسی نیز عملکرد مناسبی داشته باشیم.»
💧دیپلماسی آب به حاشیه رفته است
🔹 «معصومه اشتیاقی»، پژوهشگر اجتماعی حوزه آب، به روزنامه «پیام ما» میگوید: «در دوره جنگ، بهدلیل شرایط بحرانی و امنیتی کشور، بسیاری از مسائل به حاشیه رفتند. البته پس از حمله به آبشیرینکن قشم، موضوع آب دوباره مطرح شد. جنگ در آن مقطع، آب را نیز هدف قرار داده بود. با این حال، این موضوع ادامه پیدا نکرد و پس از آن، آب دوباره به حاشیه دیگر موضوعات دیپلماسی رفت. البته اینکه در سطح رسمی و غیررسمی چه گفتوگوهایی درباره آب در جریان بوده، اساساً مشخص نیست.»
🔹 این پژوهشگر درباره تأثیر جنگ بر دیپلماسی توضیح میدهد: «زمانی که شرایط جنگی میشود، دیپلماسی ظرفیت خود را برای رسیدن به صلح نشان میدهد. در موضوع آب نیز همینگونه است. اما در جنگ اخیر، دیپلماسی بیشتر در سطح کلان اتفاق افتاد و نه در جزئیاتی مانند آب. البته درباره امنیت غذایی صحبتهای زیادی مطرح شد. وزارت نیرو نیز بیشتر بر موضوع برق تمرکز داشت، زیرا چندینبار زیرساختهای این حوزه هدف حمله قرار گرفت.»
⬅️ روزنامه پیام ما
#تغییرات_آبوهوایی #تغییرات_اقلیمی #آب #امنیت_آبی #هیدروپلیتیک #سیاست_آبی #waterdiplomacy
🌱 @environmentsecurity
