Xitoy faylasufi Chjuan-szining miloddan avvalgi IV asrga oid asarlaridan olingan “Quduqdagi qurbaqa” (Jing Di Zhi Wa) masali
Ushbu mashhur rivoyatning sharq adabiyotida keng tarqalgan to‘liq matni:
---
Bir chuqur va tor quduq tubida kichik bir qurbaqa yashar ekan. U shu quduqda tug‘ilib, shu yerda ulg‘ayibdi. Uning bor ko‘rgani — tepasidagi doira shaklidagi kichik osmon parchasi va quduq tubidagi loyqa ko‘lmakcha ekan.
Kunlarning birida quduq labiga uzoq safarlardan qaytayotgan dengiz toshbaqasi qo‘nibdi. Pastga qarasa, bir qurbaqa xotirjam suzib yurganmish.
Qurbaqa toshbaqani ko‘rib, kekkayib debdi:
— Hoy g‘arib, bu yerga qara! Mening qanchalik baxtli va ulug‘ ekanimni ko‘ryapsanmi? Istasam loyqa suvda suzaman, istasam quduq devoridagi yoriqlarga chiqib dam olaman. Barcha hasharotlar menga bo‘ysunadi. Qara, boshim uzra cheksiz osmon, oyog‘im ostida esa ulkan suv saltanati! Butun dunyo meniki! Sen qayerdan kelding o‘zi?
Toshbaqa bosiqlik bilan javob beribdi:
— Men cheksiz Sharqiy ummondan kelmoqdaman.
Qurbaqa hayron bo‘lib so‘rabdi:
— U qanday joy? Suvi mening qudug‘imning choragicha keladimi?
— Undan ancha katta, — debdi toshbaqa.
— Yoki yarmichalik bormi?
— Yo‘q, beqiyos darajada katta.
Qurbaqa g‘azablanib:
— Bo‘lishi mumkin emas! U mening qudug‘imdek kelishi aslo mumkin emas! — deb baqiribdi.
Shunda dengiz toshbaqasi unga ummonni ta’riflay boshlabdi:
— Okeanning kengligini ming chaqirimlik masofalar bilan o‘lchab bo‘lmaydi. Uning chuqurligini minglab arqonlar yetmaydi. O‘n yillab qurg‘oqchilik bo‘lsa ham uning suvi bir tomchiga kamaymaydi, to‘xtovsiz yomg‘ir quyib sel kelsa ham qirg‘og‘idan toshib ketmaydi. Vaqt va tabiat injiqliklari unga ta’sir qilolmaydi. Haqiqiy ummonda yashashning saodati mana shundadir.
Bu gaplarni eshitgan quduqdagi qurbaqa lol qolibdi, tili aylanmay, o‘zining qanchalik ojiz va johil ekanini anglab, chuqur uyatda qolibdi.
---
Asar mag‘zi: Odam o‘zining tor doirasi, cheklangan bilimi yoki kichik yutug‘ini butun dunyo deb o‘ylamasligi kerak. Zero, inson o‘z ko‘lmagidan boshini ko‘tarmaguncha, tashqaridagi ilm va imkoniyatlar okeanini tasavvur ham qila olmaydi.
@chingizgaffarov
