🏙️ توکیو و بازتعریف «شهر هوشمند»: وقتی زیرساخت دیجیتال بخشی از معماری و منظر شهری میشود
🇯🇵 در یکی از جدیدترین پروژههای توسعه شهری مبتنی بر فناوری در ژاپن، NTT Docomo و Mitsubishi Estate در ۲۴ اوت ۲۰۲۶ همکاری خود را برای توسعه یک «شهر هوشمند نسل جدید» در محدوده اوتهماچی، مارونواوچی و یوراکوچو (OMY) در مرکز توکیو آغاز کردند.
اما اهمیت این پروژه صرفاً در توسعه 5G نیست؛ بلکه در نوع نگاه آن به رابطه میان فناوری، کالبد شهر، معماری، زیرساخت و منظر شهری است.
🔹 از ساختمان منفرد به شهر بهعنوان یک پلتفرم
منطقه مارونواوچی یکی از متراکمترین مراکز اداری و تجاری ژاپن است. در این پروژه، شهر نه بهعنوان مجموعهای از ساختمانهای مستقل، بلکه بهعنوان یک پلتفرم یکپارچه شهری دیده میشود؛ پلتفرمی که ساختمانها، فضاهای عمومی، شبکه ارتباطی، فیبر نوری و مراکز داده میتوانند بهصورت یک سیستم واحد عمل کنند.
🔹 چالش اصلی: فناوری نامرئی در شهری تاریخی
زیرساخت ارتباطی پروژه بر فناوریهای پیشرفته 5G، از جمله امواج میلیمتری در باندهای ۲۶ و ۲۸ گیگاهرتز، استوار است. NTT Docomo اکنون مجموعاً ۸۰۰ مگاهرتز پهنای باند میلیمتری در اختیار دارد و در کنار آن از فناوریهایی مانند Tri-Band Massive MIMO نیز استفاده میشود.
اما امواج میلیمتری یک محدودیت مهم دارند: به دلیل انتشار نسبتاً مستقیم و حساسیت بالا به موانع، برای پوشش مؤثر در محیط شهری متراکم به تعداد زیادی نقطه انتشار و آنتن نیاز دارند.
اینجاست که مسئله از یک چالش صرفاً مخابراتی به یک مسئله طراحی شهری و معماری تبدیل میشود.
🔹 آنتن بهعنوان بخشی از پوسته ساختمان
یکی از مهمترین ایدههای این پروژه، استفاده از Glass Antennas یا آنتنهای شیشهای است.
هدف این است که تجهیزات ارتباطی بهجای تبدیل شدن به عناصر مستقل و مزاحم در فضای شهری، تا حد امکان با اجزای معماری و ساختمانها ادغام شوند. به عبارت دیگر، پوسته ساختمان و زیرساخت دیجیتال میتوانند بهتدریج از دو سیستم جداگانه به یک لایه یکپارچه تبدیل شوند.
این موضوع پرسشی مهم برای معماران و طراحان شهری ایجاد میکند:
آیا نمای ساختمان در شهر آینده تنها یک عنصر اقلیمی و زیباییشناختی خواهد بود، یا به بخشی فعال از زیرساخت اطلاعاتی شهر نیز تبدیل میشود؟
🔹 بازاستفاده از زیرساختهای موجود؛ رویکردی نزدیک به Urban Retrofit
این پروژه صرفاً بر ساخت زیرساخت جدید تکیه ندارد. یکی از راهبردهای اصلی آن، استفاده از داراییهای موجود شهری و ملکی است؛ از جمله ساختمانهای اداری و تجاری، شبکههای فیبر نوری و مراکز داده.
از منظر برنامهریزی شهری، این رویکرد اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان میدهد توسعه شهر هوشمند الزاماً به معنای افزودن لایههای جدید و تجهیزات بیشتر نیست؛ بلکه میتواند مبتنی بر بازخوانی و فعالسازی مجدد زیرساختهای موجود باشد.
🔹 گام بعدی: شبکه تمامفوتونی
در چشمانداز بلندمدت، همکاری Docomo و Mitsubishi Estate میتواند به استفاده از فناوری APN یا All-Photonics Network نیز گسترش یابد؛ فناوریای که انتقال داده را تا حد امکان در بستر نوری انجام میدهد و هدف آن افزایش ظرفیت، کاهش تأخیر و کاهش مصرف انرژی است.
در چنین مدلی، شهر هوشمند تنها به حسگرها و دادههای شهری وابسته نیست؛ بلکه کیفیت و معماری زیرساخت ارتباطی، به یکی از مؤلفههای اصلی عملکرد شهر تبدیل میشود.
🔎 چرا این پروژه برای معماران و شهرسازان اهمیت دارد؟
پروژه مارونواوچی یک پیام مهم دارد:
«شهر هوشمند آینده احتمالاً شهری نیست که تجهیزات دیجیتال بیشتری در آن دیده شود؛ بلکه شهری است که فناوری در آن بهتر با معماری، منظر، میراث، زیرساخت و تجربه انسانی ادغام شده باشد.»
برای معماران و برنامهریزان شهری، این تحول میتواند به معنای ظهور یک لایه جدید در طراحی باشد:
📡 زیرساخت ارتباطی بهعنوان بخشی از طراحی ساختمان
🏙️ شهر بهعنوان یک پلتفرم یکپارچه فضایی و دیجیتال
🏢 ساختمانها بهعنوان حامل زیرساخت شهری
🌆 منظر شهری بهعنوان محدودیت و معیار طراحی فناوری
🔗 ادغام Real Estate، Telecom و Urban Planning در یک سیستم مشترک
شاید یکی از مهمترین درسهای این پروژه این باشد که در شهر آینده، موفقترین فناوری لزوماً فناوریای نیست که بیشتر دیده شود؛ بلکه فناوریای است که بتواند در کالبد شهر حل شود، بدون آنکه هویت، کیفیت فضایی و منظر آن را از بین ببرد.
#شهر_هوشمند #SmartCity #توکیو #ژاپن #معماری #طراحی_شهری #برنامه_ریزی_شهری #زیرساخت_دیجیتال #5G #معماری_آینده #UrbanDesign #UrbanPlanning #FutureCities #DigitalInfrastructure
