ZAMBURUG'LAR DUNYOSI.
Zamburug'larga xos xususiyatlar :
--- > Plastidalari yo'q Geterotrof organizmlar. ✅
> Parazit yoki Saprofit ( O'lik organik modda bilan oziqlanishi. ) ✅
> Vegetativ tanasi Mitselliy deb ataladi. ✅
--- > Suvo'tlardan Xlorofilining yo'qligi , Bakteriyalardan Yadrosining bo'lishi bilan farq qiladi. ✅
--- > Ko'payishi jinssiz , jinsiy , vegetativ usulda amalga oshadi. ✅
Mitselliysini tuzilishi va ko'payish usuliga qarab Zambrug'lar 2 guruxga bo'linadi :
1. Tuban Zambrug'lar ( Oq po'panak ) ✅
2. Yuksak Zambrug'lar. ( Penitsil )
Tuban zambrug'lar mitselliysida to'siqlar bo'lmaydi. Yuksak zambrug'larda esa bo'ladi. ✅
Achitqi Zambrug'i.
--- > Haqiqiy mitselliysi mavjud emas. ✅
--- > Hujayrasi bir yadroli , oval shaklda bo'ladi. ✅
--- > Kurtaklanish orqali ko'payadi. Buning natijasida hosil bo'lgan hujayralar Ona hujayradan ajralib ketmaydi. ✅
--- > Zambrug' faoliyati natijasida shakar spirt va karvonat angidridga parchalanadi. Ushbu jarayon pivo , vino , novvoychilikda ahamiyatga ega. ✅
Qo'ziqorin zambrug'i.
--- > Tanasi oyqocha va qalpoqchadan iborat , uzunligi 10 - 12 sm ga teng. ✅
--- > Tuproq ostidagi ko'p yillik mitselliysi yoz faslida zaxira sifatida oxiq moddalar to'plab kuzdan boshlab meva tanachalar shakllana boshlaydi. ✅
--- > Qo'ziqorin shartli istemol qilinuvchi Zambrug'lar guruxiga kiradi. ✅
Istemol qilinuvchi zambrug'lardan --- > Oq zambrug' , Oqqayin bilan birga o'suvchi zambrug'.
📌 Parazit Zambrug'lar.
O'simlik hayvon va odamlarda turli kasalliklarni keltrib chiqaradi.
Zang Zambrug'i.
--- > Oraliq ho'jayini Zirk , Asosiy ho'jayini Bug'doy hisoblanadi. ✅
--- > Zang zambrug'i yoz davomida Sarg'ish - qizil ( Zang ) rangdagi sporalar hosil qiladi. ✅
--- > Bug'doy o'simligining poya va barglarini zararlaydi. ✅
--- > Zambrug'ning sporalari yengil havoda tez tarqaladi. Ularga qarishi kurshda eng qulay usul Ushbu zambrug'ga chidamli yangi bug'doy navlarini yaratish hisoblanadi. ✅
Virtitsill. ( Oq palak )
--- > G'o'za O'simlikgining o'tkazuvchi sistemasi paraziti hisoblanadi. ✅
--- > O'simlikda so'lish ( vilt ) kasalligini keltrib chiqaradi. ✅
--- > O'simlikda dastlab sarg'ish - jigarrang , so'ngra qora dog'lar paydo bo'ladi. ✅
--- > Kasallikka qarshi kurash almashlab ekishni to'g'ri yo'lga qo'yish , Yangi g'o'za navlarini yaratish hisoblanadi. ✅
📌 Zambrug'larning ahamiyati.
Mikoriza.
Yuksak o'simliklar va Zambrug'larning simbioz hayot kechirishidan hosil bo'ladi.
Mikoriza 2 xil bo'ladi :
1. Ektotrof ( Tashqi ) --- > Qayin , eman va nina bargli daraxtlarda uchraydi. O'simlik ildizining ustki yuzasini zambrug' qoplab oladi. ✅
2. Endotrof ( ichki ) --- > Zambrug' Ildizning ichki to'qimasiga kirib oladi. ✅
Mikorizaning ahamiyati :
--- > Oqsillarni aminokislotalarga parchalaydi. Aminokislotalarning bir qismi o'simlik tomonidan o'zlashtriladi. ✅
--- > Zambrug' daraxt ildiz tizimi shimish yuzasini oshiradi. ✅
--- > Ichki mikoriza ko'pincha o't o'simliklarda uchraydi. ✅
📌 Lishayniklar.
Tirik organizmlarning o'ziga xos guruxi bo'lib Zambrug'lar va bir hujayrali suvo'tlarning simbioz yashashidan kelib chiqadi.
Lishayniklarning 26 000 ga yaqin turi ma'lum.
Lishayniklar shakliga ko'ra 3 xil :
1. Yopishqoq ( Batsidiya ) ✅
2. Bargsimon ( Parmeliya ) ✅
3. Butasimon. ( ) ✅
--- > Lishayniklar tundra va o'rmon tundrada tarqalgan. ✅
--- > Kimyoviy elementlarni va radioktiv moddalarni to'plash hususiyatiga ega. ✅
--- > Atmosfera havosining ifloslanganlik darajasini aniqlashda indikator sifatida foydalaniladi. ✅
--- > Lishaynik tarkibida : ( Lishaynik kraxmali ( lixenin ) , Disaxaridlardan Saxaroza , aminokislotalar , Vitaminlardan C , B6 , B12. ) ✅
> Lishaynik Manna istemol qilinadi. ✅
Kladoniya turkumi --- > Shimol bug'ulari uchun oziq.
Daraxt po'stlog'ida yaxlit qoplam xosil qiladi:
Soqolli usneya ( Usneya barbata ) ✅
Tasmasimon everneya ( Everneya Purnastri. ) ✅
Xantoria Pariyentina ( yashil - sarg'ish va tillarang qoplam hosil qiladi. ) ✅
⚠️ @bexruzbiolog
