🖊مقالهی تازه: «باغ محروق یا خیام؟ فضای باغ بهمثابه عرصهی جدال دو گفتمان ایدئولوژیک»
مهیار ابراهیمزاده نامور، حمیدرضا جیحانی
آرامگاه خیام نیشابوری، فراتر از یک بنای یادمانی، کانون تلاقی گفتمانهای فرهنگی در تاریخ معاصر ایران است که در دههی ۱۳۴۰ش در بستر باغِ تاریخی امامزاده محمد محروق در نیشابور احداث شد. قبر خیام پیشتر مزاری ساده جنب امامزاده بود؛ اما با برجستهشدن مقام او در گفتمان فرهنگی ایران، بهتدریج از زیر سایهی امامزاده خارج شد و جایگاهی مستقل یافت. این پژوهش با بهرهگیری از نظریهی «تولید فضا» اثر آنری لوفِور، به تحلیل تحولات فضایی و بازتعریف معنایی این محوطه، همزمان با برجستهشدن جایگاه خیام در گفتمان فرهنگی ایران، میپردازد. روش تحقیق بهصورت توصیفی ـ تحلیلی با رویکردی تاریخنگارانه برگزیده شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که توجه به خیام در میان ایرانیان از اواسط دورهی قاجاریه تحت تأثیر نگاه شرقشناسانه شکل گرفت. تلاشها برای ساماندهی مزار خیام پس از مشروطه، بهسبب بیثباتی شرایط، نتایج محدودی داشت؛ اما در دورهی پهلوی و با فراهمشدن بستر مناسب، ساخت آرامگاهی تازه آغاز شد. در اواخر دههی ۱۳۳۰ش، با ورود انجمن آثار ملی، این محوطه به عرصهی بازتعریف دو گفتمان متفاوت سنت و مدرنیته بدل شد؛ بهگونهای که با جداسازی کالبدی و نمادین آرامگاه خیام از بنای امامزاده و تفکیک باغ، آرامگاه خیام بهمثابهی نمایندهی جریان مدرن و بقعهی امامزاده بهمنزلهی نمایندهی سنت صورتبندی شد. این تقابل بازتابی از منازعات گفتمانی جامعهی ایران طی دهههای ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ش بود.
◽️اطلاعات بیشتر دربارهی مقاله و مطالعهی آن:
https://jfaup.ut.ac.ir/article_106770.html
#مقالهی_تازه #مهیار_ابراهیمزاده #حمیدرضا_جیحانی
@asmaaneh
