Channels

Top 100 Trending New

Categories

Crypto Gaming News Entertainment Music Sports Tech Gambling Bots and mini apps Finance Business Education Lifestyle Health Travel Auto Fashion Jobs Dating Deals and shopping

Stickers

Stickers Emoji Themes Wallpapers

Bots Gifts Tools

Currency

$ USD ₽ RUB € EUR ₴ UAH ₸ KZT ₺ TRY zł PLN ₪ ILS AED AED R$ BRL Rp IDR RM MYR ¥ JPY ₩ KRW CN¥ CNY

Theme

Português (Brasil)

Bahasa Indonesia

Беларуская

Українська

Channels Categories Stickers Bots Gifts Tools

Premium Wiki Glossary Legal

Notifications Settings Log in

An open web layer over public Telegram — search, stats and channel reading right in your browser, no account, no install.

Not affiliated with Telegram FZ-LLC; all data comes from public sources.

Catalog

Top channels Categories Countries Search

Content

Stickers Emoji Gifts Themes Wallpapers

Help

Tools Wiki Glossary Blockchain Safety Premium Advertising

© 2026 TG.ME · G.Media network· Updated 08/19/2026 · v0.2.0 · f5ab373

Privacy Terms DMCA & complaints Report a violation

شرح عقیدة الواسطیة والتوحید (@aqidahvastiya) — TG.ME

شرح عقیدة الواسطیة والتوحید

@aqidahvastiya · 192 subscribers

Created in 2023

Open in Telegram

Information

Username@aqidahvastiya

CreatedFebruary 28, 2023

Linkt.me/aqidahvastiya

Posts Media Stats Similar Reviews

⌘K

Newest first

Newest first Oldest first

Share channel “شرح عقیدة الواسطیة والتوحید”

The short link opens the channel straight in the Telegram app — not in a browser tab.

tg.me/go/aqidahvastiya

Is this your channel? Add @tgme as admin — and see how many people click your links. Get the stats →

Channel history

Channel created February 28, 2023per Telegram

We have been tracking it since August 18, 2026

In all that time the channel has changed neither its name, nor its @username, nor its avatar.

We show only what we have seen ourselves.

Who advertises in @aqidahvastiya

No ad posts detected

The channel has not run third-party ads in the last 90 days.

Ad analytics →

Posts Media Stats Similar Reviews

Reviews

0

Log in to leave a reviewLog in

No reviews yet

Be the first to share your experience with this account.

Similar channels

All similar →

مِــلَّــةِ إبْـرَاهِــيْـم246 subscribers

همنشینِ سَلفی 🕯1K subscribers

رد بر شبهات شیعه و اشاعره و قبوریه (حسن فرجی)806 subscribers

الاعتصام بالکتاب والسنة1.8K subscribers

كانال حدیث وعقیده ی اهل سنت وسائر علوم اسلامي (حسن فرجی)1.1K subscribers

୧⍤⃝🩷ـבل نوشتـہ هاے ؏ـاشق୧⍤⃝🩷477 subscribers

خوبی999 subscribers

مدرسه حنظله رضي الله عنه.1.1K subscribers

[media, no text]

Feb 11

از امروز بصورت روزانه یا شاید فاصله وار دروسی از سیرت رسول الله ﷺ درین کانال گذاشته میشود و سعی میشود که لحظه لحظه زندگانی رسول الله ﷺ خصوصا بعد از بعثت ایشان بر اساس احادیث و اخبار صحیح اینجا منتشر شود و نیز بعضی احادیث ضعیف که سیره نویسان زیاد نقل میکنند را در آن میان متذکر خواهیم شد إن شاء الله بناء در نشر این دروس سعی کنید.

https://t.me/feq_h

https://t.me/SharheWasetieh
کانال سوالات گزینه ای شرح عقیده واسطیه

درسهای شرح التوحید بصورت لینک شده، فقط کلیک کنید
•—درســــ¹ [کتـاب التوحـید]
•—درســــ² [فضیلت توحـید]
•—درســــ³  [کسیـکه توحیـد را مُحَقَـق کنـد]
•—درســــ⁴ [تـرس از شـرک]
•—درســــ⁵ [دعـوت به شـهادت لا إله إلا اللّٰـه]
•—درســــ⁶ [تفسـير توحـيد و مفـهوم لا إله إلا اللّٰـه]
•—درســــ⁷ [پوشیـدن حلقـه و.. برای رفـع و دفـع بلاء]
•—درســــ⁸ [دم کـردن، آویـزها و تـعویـذها]
•—درســــ⁹ [کسیـکه به درخـت و.. تبـرک می جـوید]
•—درســــ¹⁰ [ذبـح برای غیـر اللّٰـه وارد شـده]
•—درســــ¹¹ [ذبـح در مکانیـکه بغیـر اللّٰـه ذبـح میـشده]
•—درســــ¹² [نذر كـردن بـرای غيـر اللّٰـه شـرک اسـت]
•—درســــ¹³ [پنـاه جسـتن از غيـر اللّٰـه شبرك اسـت]
•—درســــ¹⁴ [استغـاثه و به دعـاء خوانـدن غیـر اللّٰـه]
•—درســــ¹⁵ [أَيُشۡـرِكُونَ مَـا لَا يَخۡـلُقُ شَـيۡ‍ٔٗا]
•—درســــ¹⁶ [حَتَّـىٰ إِذَا فُـزِّعَ عَن قُلُـوبِهِمۡ]
•—درســــ¹⁷ [شـفاعـت]
•—درســــ¹⁸ [إِنَّـكَ لَا تَهۡـدِي مَنۡ أَحۡبَـبۡتَ]
•—درســــ¹⁹ [سبـب کفـر بنـی آدم]
•—درســــ²⁰ [عبـادت اللّٰـه کنـار قـبر]
•—درســــ²¹ [غلـو درباره قـبور صـالحـان]
•—درســــ²² [پاسـداری از مـرزهای توحـيد]
•—درســــ²³ [بت پرسـتی بعـضی ازین امـت]
•—درســــ²⁴ [سـحـر]
•—درســــ²⁵ [بعضـی از انواع سـحر]
•—درســــ²⁶ [دربـاره کاهنـان]
•—درســــ²⁷ [نُشـرَه یا باطـل کـردن سـحر]
•—درســــ²⁸ [به فـال گرفتـن و شـوم دانسـتن]
•—درســــ²⁹ [سـتاره شـناسی]
•—درســــ³⁰ [طلـب باران از ستـارگـان]
•—درســــ³¹ [محببت به غیـر اللّٰـه]
•—درســــ³² [ترس از اللّٰـه]
•—درســــ³³ [توکل]
•—درســــ³⁴ [مکـر اللّٰـه]
•—درســــ³⁵ [صبـر بـر مقـدَّرات اللّٰـه]
•—درســــ³⁶ [ریـاء]
•—درســــ³⁷ [عبـادت بـرای کسـب دنـیا]
•—درســــ³⁸ [تـقلـید مطلـق]
•—درســــ³⁹ [تـحاکم به طاغــوت]
•—درســــ⁴⁰ [انـکار اسـم یـا صفـت اللّٰـه]
•—درســــ⁴¹ [انـکار نعمـات اللّٰـه]
•—درســــ⁴² [همـتا قـرار دادن بـرای اللّٰـه]
•—درســــ⁴³ [قـانـع نشـدن با قسـم بنـام اللّٰـه]
•—درســــ⁴⁴ [آنچـه اللّٰـه و تـو بخـواهـی]
•—درســــ⁴⁵ [نـاسـزا گفتـن بـه زمـانه]
•—درســــ⁴⁶ [تسمیـه به قـاضـی القضـاة]
•—درســــ⁴⁷ [احتـرام بـه نامـهای اللّٰـه وتغیـیر نـام]
•—درســــ⁴⁸ [شـوخـی و تمسـخـر با دیـن]
•—درســــ⁴⁹ [کفـران نعمـت و نسبـت دادن آن بخـود]
•—درســــ⁵⁰ [نامگـذاری شـرکی]
•—درســــ⁵¹ [اسمـای الله و الـحاد]
•—درســــ⁵² [حرمـت گفـتن سـلام بر اللّٰـه]
•—درســــ⁵³ [اسـتثـناء در دعـاء]
•—درســــ⁵⁴ [کسـی نگـویـد بـرده و کنیـزم]
•—درســــ⁵⁵ [طـالـبِ بنـام اللّٰـه رد نمیـشود]
•—درســــ⁵⁶ [بـه روی اللّٰـه جز جنـت طلـب نمیـشود]
•—درســــ⁵⁷ [آنچـه در مـورد "اگـر" آمـده]
•—درســــ⁵⁸ [ناسـزا گفتـن به بـاد]
•—درســــ⁵⁹ [گمـان بـد بـه اللّٰـه]
•—درســــ⁶⁰ [حکـم انکـار تقـدیر]
•—درســــ⁶¹ [تصـویـرگـری]
•—درســــ⁶² [قسـم خـوردن زیـاد]
•—درســــ⁶³ [ذمـه اللّٰـه و رسـول]
•—درســــ⁶⁴ [قسـم خـوردن بجـای اللّٰـه]
•—درســــ⁶⁵ [اللّٰـه شفیـع قـرار داده نمیـشـود]
•—درســــ⁶⁶ [پاسـداری از مـرزهـای توحـید]
•—درســــ⁶⁷ [وَٱلۡأَرۡضُ جَمِيـعٗا قَبۡضَـتُهُ]

درسهای شرح واسطیه بصورت لینک شده، بر هر شماره که کلیک کنید میرود روی آن درس
درســــ¹ [افتراق]
درســــ² [اعتقاد اهل سنت]
درســــ³ [مؤمن بهٖ]
درســــ⁴ [اعتقاد اهل سنت در اسماء و صفات]
درســــ⁵ [توقیف در اسماء و صفات]
درســــ⁶ [اقسام صفات]
درســــ⁷ [آیة الکرسي]
درســــ⁸ [علم، قوت، قدرت، حکمت]
درســــ⁹ رزق و مشیئت]
درســــ¹⁰ [صفت محبت، مغفرت، رحمت، رضاء, غضب کراهت]
درســــ¹¹ [مقت، اسف، مجيء و اتیان، وجه]
درســــ¹² [صفات دست، چشم، سمع، رؤیت]
درســــ¹³ [مکر، کید و مِحال]
درســــ¹⁴ [صفات سلبیه و صفت علو]
درســــ¹⁵ [ادامه صفت علو- حدیث جاریه و أبي هریرة]
درســــ¹⁶ [اجماعات در تکفیر معطل و مُتاَول علو]
درســــ¹⁷ [صفات استواء و معیت]
درســــ¹⁸ [معنای في السماء]
درســــ¹⁹ [صفت کلام]
درســــ²⁰ [سنت و انواعش]
درســــ²¹ [صفت نزول]
درســــ²² [صفات فرح، خنده و عجب]
درســــ²³ [صفات پا و قرار گرفتن جلوی بنده هنگام نماز]
درســــ²⁴ [صفت قرب و دیدار]
درســــ²⁵ [مذهب اشاعره، ماتریدیه و کُلَّابیه در صفت کلام]
درســــ²⁶ [وسطیت امت و معرفی فرقه ناجیه]
درســــ²⁷ [قضاء و قدر و مذهب جبریه و قدریه]
درســــ²⁸ [موقف اهل سنت در وعید، ایمان، و صحابه]
درســــ²⁹ [جهمیه]
درســــ³⁰ [معتزله]
درســــ³¹ [خوارج]
درســــ³² [روافض]
درســــ³³ [فتنه قبر، نعمت و عذاب قبر]
درســــ³⁴ [قیامت، حشر و موازین]
درســــ³⁵ [نشر دواوین، حساب، حوض، صراط وقنطره]
درســــ³⁶ [شفاعت]
درســــ³⁷ [ایمان به قضاء و قدر و درجات آن]
درســــ³⁸ [مشیئت بندگان و مبتدعین درین مسئله]
درســــ³⁹ [ایمان و کفر نزد اهل سنت]
درســــ⁴⁰ [ایمان نزد جهمیه و مرجئه]
درســــ⁴¹ [کبیره و حکم فاعل آن نزد اهل سنت و مبتدعین]
درســــ⁴² [صحابه]
درســــ⁴³ [خلفای راشدین، اهل بدر و بیعت رضوان]
درســــ⁴⁴ [آل بیت و ازواج النبي]
درســــ⁴⁵ [موضع اهل سنت در قبال اختلافات میان صحابه]
درســــ⁴⁶ [کرامات و اولیاء]
درســــ⁴⁷ [طریقه اهل سنت در عملشان و مصادر اهل سنت]
درســــ⁴⁸ [مُنعم علیهم و طائفه منصوره]

|درس چهل و یکم عقیدة الواسطية|
گناه كبيره
گناهی است که در دنیا برای آن حد یا در آخرت برای آن عقوبتی(جزایی) ذکر شده و یا فاعل آن لعنت شده باشد .
مانند زنا، دزدی، خالکوبی کردن، حلاله کردن، دروغ گفتن، پایین افتادن پارچه ازار از قوزک(بجلک)، تراشیدن ریش و ..

حکم فاعل كبيره
فاعل کبیره از لحاظ اسم مومنی است ناقص الإيمان، يا مومن به ايمانش و فاسق به كبيره اش. 
فاعل کبیره از دایره ايمان خارج نيست, بعنوان مثال به اتفاق مسلمین قتل مسلمان گناه کبیره هست ولی الله تعالی قاتل را برادر مقتول(شخص کشته شده) گفته است.
–¹ فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ
البقرة¹⁷⁸
|پس هر قاتلی كه از قصاص خون برادرش (مقتول) بخشوده شود، بايستی خون بها را از او به نيكويی و راحتی گرفت|
–² همچنين قول الله تعالی در مورد دو طائفه ای كه با هم قتال(جنگ) می كنند، قتال با مومن گناه کبیره هست، الله تعالی هردو گروه را مومن گفته در حالیکه باهم میجنگند.
•وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا ..
الحجرات⁹
|و اگر دو گروه از مومنين با هم جنگ كردند ميان آنان اصلاح كنيد ..|
بنابر این فاعل کبیره کافر نیست بلکه مسلمانیست ناقص الایمان، و بخاطر عمل کبیره و بقدر گناه آن مستحق جهنم است مگر اینکه الله او را ببخشد چراکه الله تعالی گفته است شرک(کفر) را نمیبخشد و پایینتر از شرک را برای هرکس بخواهد میبخشد.
•إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ ..
النساء⁴⁸
|همانا الله شرک را نمیبخشد و پایینتر از شرک را برای هرکس بخواهد میبخشد ..|

کسانی که در حکم فاعل کبیره با مسلمین اختلاف کردند
در اين مسئله سه طائفه با اهل سنت مخالفت نموده اند. 
¹- مرجئه |جهمیه نیز فرقه ای از مرجئه هستند|
كه می گويند فاعل كبيره مومنی است كامل الايمان و عقابی بر او نمی باشد. 
هنگامیکه رجوع شود به کتب عقیده مرجئه این امر به وضاحت دیده میشود مثلا
¹- در کتاب عقیده فقه الأکبر از ابو حنیفة چنین نقل شده:
 ایمان أهل السماء والأرض لا یزید ولا ینقص، والمؤمنون مستوون فی الإیمان.
فقه الأكبر ص⁴⁵
|ایمان اهل آسمان(ملائکه) و اهل زمین(جن و انس) نه کم میشود و نه زیاد و مومنین در ایمان در یک حد هستند.|
ازین جهت نزد مرجئه هرکس کلمه بگوید مومن کامل الایمان و مستحق جنت است چون ایمان از نظر شان کم و زیاد نشده و عمل داخل در آن نیست که بدین سبب مرجئه نامیده شدند و نزد آنان ایمان یک زانی شرابخوار برابر هست با ایمان جبرئیل علیه السلام، چراکه هرکس کلمه بگوید را در مسئله ایمان مساوی با ملائکه و بهترین مخلوقات میدانند.
–² طحاوي حنفي: والإیمان واحد وأهله في أصله سواء
|ایمان یک جزء هست و اهلش در اصلش یکسان هستند|
التعلیقات المختصرة علی متن عقیدة الطحاوية ص¹⁴⁹
بناء از نظر مرجئه شخص فاعل کبیره مومن کامل الایمان و مستحق جنت است.
ایمان از نظر اهل سنت آنگونه که در حدیث بخاری و مسلم آمده هفتاد و چند شاخه دارد و کم و زیاد میشود که زیادت و نقصان ایمان از قرآن و سنت به صراحت آفتاب ثابت است و کسی آنرا انکار نمیکند مگر مرجئه
و مومنین از نظر ایمان با هم دیگر متفاوت هستند و این از هیچ عاقلی پوشیده نیست که ایمان ما با ایمان جبرئیل علیه السلام و أبي بکر صدیق در یک حد نیست.
²- خوارج
خوارج می گويند فاعل كبيره كافر بوده و در آتش جهنم خالد و جاويد می ماند. 
³- معتزله
معتزله می گويند فاعل كبيره نه مومن و نه كافر است و در منزلتی بين اين دو منزلت جای دارد. و او در آتش جهنم خالد و جاويد است. 

آيا فاسق را می توان در اسم ايمان جای داد؟
شخص فاسق در اسم ايمان مطلق و كامل جای نمی گيرد بلکه ایمان دارد ولی ناقص و کم‌ است.
مومن کامل الایمان دارای علائم خاصی هست که این علائم در فاسق نیست.
•إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَاناً وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
الأنفال²
|همانا مومنان كسانی هستند كه اگر از الله ذکر شود دلهايشان ترسان و لرزان شود و اگر آيات الله بر آنان تلاوت شود ايمان آنان افزون می گردد و بر رَبّ خود توكل می كنند|
فاعل کبیره در «مطلق ايمان» يعنی كوچكترين حد ايمان جای می گيرد.
• فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ
النساء⁹²
|پس آزاد سازی يك غلام مومن.|
كه در اين آيه «مومن» شامل فاسق و صالح می گردد.
🖇 فسق بر دو نوع هست
¹- فسق اکبر
²- فسق اصغر
فاعل کبیره فاسقیست که دچار فسق اصغر(کوچک) شده، چراکه فسق اکبر همان کفر است، پس وقتی گفته میشود فاعل کبیره فاسق است منظور فسق اصغر است.


سوالات درس⁴¹

النَّـــــقْلُ السَّـــدِیْد شَــرْحُ کِتَـــابِ التَـــوْحِيْــد
شرحی مبتنی بر قوی ترین دلائل بر کتـاب توحـید محمـد بن عبد الوهَّاب رحمــه الله

⁴⁴⁵صــــــــ
¹⁷.⁶ مــــگابـایــت

درسهای شرح التوحید بصورت لینک شده، فقط کلیک کنید
•—درســــ¹ [کتـاب التوحـید]
•—درســــ² [فضیلت توحـید]
•—درســــ³  [کسیـکه توحیـد را مُحَقَـق کنـد]
•—درســــ⁴ [تـرس از شـرک]
•—درســــ⁵ [دعـوت به شـهادت لا إله إلا اللّٰـه]
•—درســــ⁶ [تفسـير توحـيد و مفـهوم لا إله إلا اللّٰـه]
•—درســــ⁷ [پوشیـدن حلقـه و.. برای رفـع و دفـع بلاء]
•—درســــ⁸ [دم کـردن، آویـزها و تـعویـذها]
•—درســــ⁹ [کسیـکه به درخـت و.. تبـرک می جـوید]
•—درســــ¹⁰ [ذبـح برای غیـر اللّٰـه وارد شـده]
•—درســــ¹¹ [ذبـح در مکانیـکه بغیـر اللّٰـه ذبـح میـشده]
•—درســــ¹² [نذر كـردن بـرای غيـر اللّٰـه شـرک اسـت]
•—درســــ¹³ [پنـاه جسـتن از غيـر اللّٰـه شرك اسـت]
•—درســــ¹⁴ [استغـاثه و به دعـاء خوانـدن غیـر اللّٰـه]
•—درســــ¹⁵ [أَيُشۡـرِكُونَ مَـا لَا يَخۡـلُقُ شَـيۡ‍ٔٗا]
•—درســــ¹⁶ [حَتَّـىٰ إِذَا فُـزِّعَ عَن قُلُـوبِهِمۡ]
•—درســــ¹⁷ [شـفاعـت]
•—درســــ¹⁸ [إِنَّـكَ لَا تَهۡـدِي مَنۡ أَحۡبَـبۡتَ]
•—درســــ¹⁹ [سبـب کفـر بنـی آدم]
•—درســــ²⁰ [عبـادت اللّٰـه کنـار قـبر]
•—درســــ²¹ [غلـو درباره قـبور صـالحـان]
•—درســــ²² [پاسـداری از مـرزهای توحـيد]
•—درســــ²³ [بت پرسـتی بعـضی ازین امـت]
•—درســــ²⁴ [سـحـر]
•—درســــ²⁵ [بعضـی از انواع سـحر]
•—درســــ²⁶ [دربـاره کاهنـان]
•—درســــ²⁷ [نُشـرَه یا باطـل کـردن سـحر]
•—درســــ²⁸ [به فـال گرفتـن و شـوم دانسـتن]
•—درســــ²⁹ [سـتاره شـناسی]
•—درســــ³⁰ [طلـب باران از ستـارگـان]
•—درســــ³¹ [محببت به غیـر اللّٰـه]
•—درســــ³² [ترس از اللّٰـه]
•—درســــ³³ [توکل]
•—درســــ³⁴ [مکـر اللّٰـه]
•—درســــ³⁵ [صبـر بـر مقـدَّرات اللّٰـه]
•—درســــ³⁶ [ریـاء]
•—درســــ³⁷ [عبـادت بـرای کسـب دنـیا]
•—درســــ³⁸ [تـقلـید مطلـق]
•—درســــ³⁹ [تـحاکم به طاغــوت]
•—درســــ⁴⁰ [انـکار اسـم یـا صفـت اللّٰـه]
•—درســــ⁴¹ [انـکار نعمـات اللّٰـه]
•—درســــ⁴² [همـتا قـرار دادن بـرای اللّٰـه]
•—درســــ⁴³ [قـانـع نشـدن با قسـم بنـام اللّٰـه]
•—درســــ⁴⁴ [آنچـه اللّٰـه و تـو بخـواهـی]
•—درســــ⁴⁵ [نـاسـزا گفتـن بـه زمـانه]
•—درســــ⁴⁶ [تسمیـه به قـاضـی القضـاة]
•—درســــ⁴⁷ [احتـرام بـه نامـهای اللّٰـه وتغیـیر نـام]
•—درســــ⁴⁸ [شـوخـی و تمسـخـر با دیـن]
•—درســــ⁴⁹ [کفـران نعمـت و نسبـت دادن آن بخـود]
•—درســــ⁵⁰ [نامگـذاری شـرکی]
•—درســــ⁵¹ [اسمـای الله و الـحاد]
•—درســــ⁵² [حرمـت گفـتن سـلام بر اللّٰـه]
•—درســــ⁵³ [اسـتثـناء در دعـاء]
•—درســــ⁵⁴ [کسـی نگـویـد بـرده و کنیـزم]
•—درســــ⁵⁵ [طـالـبِ بنـام اللّٰـه رد نمیـشود]
•—درســــ⁵⁶ [بـه روی اللّٰـه جز جنـت طلـب نمیـشود]
•—درســــ⁵⁷ [آنچـه در مـورد "اگـر" آمـده]
•—درســــ⁵⁸ [ناسـزا گفتـن به بـاد]
•—درســــ⁵⁹ [گمـان بـد بـه اللّٰـه]
•—درســــ⁶⁰ [حکـم انکـار تقـدیر]
•—درســــ⁶¹ [تصـویـرگـری]
•—درســــ⁶² [قسـم خـوردن زیـاد]
•—درســــ⁶³ [ذمـه اللّٰـه و رسـول]
•—درســــ⁶⁴ [قسـم خـوردن بجـای اللّٰـه]
•—درســــ⁶⁵ [اللّٰـه شفیـع قـرار داده نمیـشـود]
•—درســــ⁶⁶ [پاسـداری از مـرزهـای توحـید]
•—درســــ⁶⁷ [وَٱلۡأَرۡضُ جَمِيـعٗا قَبۡضَـتُهُ]

زمین های هفتگانه
الله عزوجل در قرآن بیان کرده هفت آسمان و از زمین هم مانند آن یعنی هفت زمین آفریده و در قرآن زمین هموار و فرش گفته شده و ساکن میباشد.
• اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ..
الطلاق¹²
|الله کسی است که هفت آسمان را آفرید و از زمین (نیز) همانند آنها را [آفرید]|
• عَنْ سَعِيدَ بْنَ زَيْدٍ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ يَقُولُ مَنْ ظَلَمَ مِنَ الْأَرْضِ شَيْئًا طُوِّقَهُ مِنْ سَبْعِ أَرَضِينَ.
أخرجه البخاري²⁴⁵² ومسلم¹⁶¹⁰
|شنیدم رسول الله ﷺ میفرمود کسی که به ناحق چیزی از زمینی را غصب کند الله [در قیامت] از هفت زمین بر گردنش می اندازد|
• عَنْ عَبْدِ اللَّهِ[ابن مسعود]: جَاءَ حَبْرٌ مِنَ الْأَحْبَارِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّا نَجِدُ أَنَّ اللَّهَ يَجْعَلُ السَّمَاوَاتِ عَلَى إِصْبَعٍ وَالْأَرَضِينَ عَلَى إِصْبَعٍ وَ..
رواه البخاري⁴⁸¹¹ ومسلم²⁷⁸⁶
|یکی از علمای یهود نزد رسول الله ﷺ آمد و گفت ای محمد [ما در تورات] می بینیم که الله آسمانها را بر یک انگشت و زمین ها را بر یک انگشت قرار میدهد و..|
• عَنْ عَبْد اللَّهِ بْن عُمَرَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ يَأْخُذُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ سَمَاوَاتِهِ وَأَرَضِيهِ بِيَدَيْهِ..
رواه مسلم²⁷⁸⁸
|رسول الله ﷺ فرمود الله عزوجل آسمانها و زمین هایش را با دو دستش میگیرد|
• عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو: عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ .. فَإِنَّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعَ وَالْأَرَضِينَ السَّبْعَ لَوْ وُضِعَتْ فِي كِفَّةٍ وَوُضِعَتْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فِي كِفَّةٍ رَجَحَتْ بِهِنَّ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ..
رواه أحمد⁶⁵⁸³
|رسول الله ﷺ فرمود اگر آسمانهای هفتگانه و زمین های هفتگانه در یک پله و لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ در یک پله گذاشته شود لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ از آنها سنگینتر است|
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

خلاصه این باب
¹- تفسیر آیه "وَٱلۡأَرۡضُ جَمِيعٗا قَبۡضَتُهُۥ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ".
²- اين مسائل نزد يهود زمان پيامبر ﷺ باقی مانده بودند و آنان این مسائل را نه انكار می‌ کردند و نه تأويل.
³- رسول الله ﷺ سخن آن عالم يهودی را تأييد كرد و آيه‌ ای نيز در این‌ باره نازل گرديد.
⁴- خنديدن رسول الله ﷺ به خاطر آشكار ساختن اين علم عظیم توسط آن يهودی بود.
⁵- تصريح به اينكه الله دو دست دارد و اینکه آسمان‌ ها روی يک دست و زمين‌ ها روی دست ديگرش قرار می‌گیرند.
⁶- تصریح بر نامیدن دست چپ برای الله.
ضعف این قول بیان شد.
⁷- آنجا فرمانروایان ستمگر و سلطه‌ جو مورد خطاب قرار می‌گیرند.
⁸- این سخنش که [آسمان‌ها و زمين‌ ها در دست الله] به‌ مثابه یک دانه خردل در دست یکی از شماست.
⁹- بزرگی كرسی نسبت به آسمان‌ ها!
بزرگی کرسی در آیة الکرسی که آیه²⁵⁵ بقره میباشد بیان شده ولیکن اینجا شیخ اشاره به حدیث زید بن أسلم کرده که ضعیف است.
¹⁰- عظمت عرش در برابر كرسی.
عرش الله عزوجل از کرسی بزرگتر است چرا که بزرگترین مخلوقِ الله است و لیکن این مورد که شیخ اشاره کرده در حدیث أبي ذر بیان شده و حدیث أبي ذر ضعیف است.
¹¹- عرش چیزی غیر كرسی و آب است.
¹²- فاصله‌ بين آسمان‌ها.
¹³- حد فاصل بین آسمان هفتم و كرسی.
در حدیث ابن مسعود بیان شد.
¹⁴- حد فاصل كرسی و آب،
که در حدیث ابن مسعود بیان شد.
¹⁵- عرش بر روی آب قرار دارد.
¹⁶- الله فوق عرش قرار دارد.
¹⁷- حد فاصل بین زمين و آسمان،
که در حدیث ابن مسعود بیان شد.
¹⁸- ضخامت هر آسمان به اندازه‌ مسافت پنجصد سال می باشد.
این مورد در حدیث عباس به شماره⁸ بیان شده که ضعیف است.
¹⁹- عمق دريایی كه فوق آسمان‌ هاست به اندازه‌ مسافت پنجصد سال است، والله أعلم.
 این نیز در حدیث عباس آمده که ضعیف است.

وَالحَمْدُ للهِ رَبِّ العَالِمَينَ وَصَلَّى اللهُ عَلَى سيدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ.

عرش
عرش بزرگترین مخلوق الله عزوجل است که فوق هفت آسمان بر آب قرار دارد و رب عزوجل بر آن قرار گرفته و عرشِ الله حاملانی دارد و روز قیامت هشت ملک عرش را حمل میکنند و الله از عرش و حاملان اش بی نیاز است "لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ".
• الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ
طـه⁵
|رحمن بر عرش قرار گرفت|
• اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ ..
الرعد²
|الله کسی است که آسمانها را بدون ستون بر افراشت که می بینید ، آنگاه بر عرش قرار گرفت|
• اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ .. 
السجدة⁴
|الله کسی است که آسمانها و زمین و آنچه را میان آنهاست در شش روز آفرید، سپس بر عرش قرار گرفت|
• الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا..
غافر⁷
|کسانی که عرش را حمل می کنند و آنان که بر گرد آن هستند به ستایش رب شان تسبیح می گویند و به او ایمان دارند و برای کسانی که ایمان آورده اند استغفار می کنند|
• وَالْمَلَكُ عَلَىٰ أَرْجَائِهَا وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ.
الحاقة¹⁷
|وفرشتگان بر کناره های آن(آسمان) قرار می گیرند و آن روز هشت [ملک] عرش رب ات را بر فرازشان حمل می کنند|
• عن أبي هريرة: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ لَمَّا قَضَى اللَّهُ الْخَلْقَ كَتَبَ فِي كِتَابِهِ، فَهُوَ عِنْدَهُ فَوْقَ الْعَرْشِ "إِنَّ رَحْمَتِي غَلَبَتْ غَضَبِي". 
رواه البخاري³¹⁹⁴ ومسلم²⁷⁵⁴
|رسول الله ﷺ فرمود هنگامی که الله متعال مخلوقات را آفرید در کتابی که نزدش فوق عرش قرار دارد نوشت "همانا رحمتم بر غضبم پیشی گرفته است"|
• عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ يَقُولُ كَتَبَ اللَّهُ مَقَادِيرَ الْخَلَائِقِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِخَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ، قَالَ وَعَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ.
رواه مسلم²⁶⁵³
|شنیدم رسول الله ﷺ فرمود الله تقدیر خلائق را پنجاه هزار سال قبل از خلق آسمانها و زمین نوشت، فرمود و عرش اش بر آب بود|
دلائل بر اثبات علوّ و استوای الله بر عرش قبلا در باب¹⁵ گذشت.

کرسی
وسعت کرسی الله عزوجل آسمانها و زمین را فراگرفته و کرسی موضع دو پای الله عزوجل میباشد.
• وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ
البقرة²⁵⁵
|کرسی او آسمانها و زمین را در بر گرفته|
• عَن ابْنِ عَبَّاسٍ: الكُرْسِيُّ مَوْضِعُ القَدَمَيْنِ وَالعَرْشُ لَا يُقَدِّرُ قَدْرَهُ إِلَّا الله عز وجل.
نقض الدارمي ص¹⁴⁶ وتوحيد لابن خزیمة ج¹ ص²⁴⁸ ⁶¹
|کرسی موضع دو پای الله است و اندازه عرش را کسی جز الله عزوجل نمیداند|

تبسم و خنده رسول الله ﷺ
رسول الله ﷺ اخلاقی حمیده و رویی گشاده داشت و امتش را تشویق به تبسم و لبخند نموده و آنرا صدقه پنداشته و همیشه با روی گشاده با اصحاب و اهل اش ملاقات مینمود طوریکه جریر میگوید همیشه رسول الله ﷺ بر رویم تبسم مینمود.
• فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ.
آل عمران¹⁵⁹
|پس به رحمت الله است که تو با آنان نرم خو شدی و اگر تند خو و سخت دل بودی قطعاٌ از اطراف تو پراکنده می شدند، پس از آنان درگذر و برایشان آمرزش بخواه و در کارها با آنان مشورت کن و آنگاه که تصمیم گرفتی بر الله توکل کن زیرا که الله توکل کنندگان را دوست می دارد|
• وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ.
القلم⁴
|و یقیناَ تو بر اخلاق بسیار والایی هستی|
• عَنْ أَبِي ذَرٍّ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ.
رواه الترمذي¹⁹⁵⁶
|رسول الله ﷺ فرمود لبخند تو به روی برادر مسلمانت برایت صدقه است|
• عَنْ جَرِيرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: مَا حَجَبَنِي النَّبِيُّ ﷺ مُنْذُ أَسْلَمْتُ وَلَا رَآنِي إِلَّا تَبَسَّمَ فِي وَجْهِي. 
رواه البخاري³⁰³⁵ ومسلم²⁴⁷⁵
|از زمانیکه مسلمان شدم رسول الله ﷺ مانع دیدنم از خود نشد و مرا نمی دید مگر اینکه به رویم لبخند میزد|
• عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ: مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَكْثَرَ تَبَسُّمًا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ.
رواه الترمذي³⁶⁴¹
|هیچکس را ندیدم که از رسول الله ﷺ بیشتر لبخند بزند|

صفت انگشت الله
الله عزوجل انگشت دارد و اهل سنت بر اثبات صفت انگشت برای الله عزوجل اتفاق دارند و هرکس این صفت را بعد از رسیدن خبر برایش انکار کند کافر است و کفاری چون معتزله و اذناب اشعری و ماتریدی شان صفت انگشت را به نعمت و قدرت تاویل میکنند.
• در حدیث مُتَّفَق علیهِ عبد الله بن مسعود که به شماره² گذشت صفت انگشت برای رب عزوجل ذکر شده.
• عَنْ عَبْدَ اللهِ بْن عَمْرِو: إِنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللهِ ﷺ يَقُولُ إِنَّ قُلُوبَ بَنِي آدَمَ كُلَّهَا ‌بَيْنَ ‌إِصْبَعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ الرَّحْمَنِ، كَقَلْبٍ وَاحِدٍ يُصَرِّفُهُ حَيْثُ يَشَاءُ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ اللَّهُمَّ مُصَرِّفَ الْقُلُوبِ صَرِّفْ قُلُوبَنَا عَلَى طَاعَتِكَ.
رواه مسلم²⁶⁵⁴
|رسول الله ﷺ میفرمود که قلوب بنی آدم مانند یک قلب واحد بین دو انگشت از انگشتان رحمن استند آنرا هر گونه که بخواهد میگرداند سپس رسول الله ﷺ فرمود "اللَّهُمَّ مُصَرِّفَ الْقُلُوبِ صَرِّفْ قُلُوبَنَا عَلَى طَاعَتِكَ" ای الله! ای گرداننده قلب ها قلوب ما را بسوی طاعتت بگردان|
• عَنْ عَبْد اللَّهِ بْن عُمَرَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ يَأْخُذُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ سَمَاوَاتِهِ وَأَرَضِيهِ بِيَدَيْهِ، فَيَقُولُ أَنَا اللَّهُ -وَيَقْبِضُ أَصَابِعَهُ وَيَبْسُطُهَا- أَنَا الْمَلِكُ.
رواه مسلم²⁷⁸⁸
|رسول الله ﷺ فرمود الله عزوجل آسمانها و زمین هایش را به دو دستش میگیرد و میگوید من الله هستم -و [رسول الله] انگشتانش را باز و بسته مینمود- من پادشاه هستم|
گرچه درین حدیث ذکری از انگشت الله عزوجل نشده ولی باز و بسته نمودن رسول الله ﷺ انگشتانش را، بمعنای اثبات قبض حقیقی آسمانها و زمین توسط الله و اشاره به صفت انگشت رب عزوجل دارد.
• أبو القاسِمِ إسماعیل الأصبهانيُّ[⁵³⁵ه‍]: مِن مَذهَبِ أهلِ السُّنَّةِ الإيمانُ بجَميعِ ما ثبت عن النَّبيِّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم في صِفةِ اللهِ تعالى، كحَديثِ "ما من قَلبٍ إلَّا وهو بيْن إِصبَعَينِ من أصابِعِ اللهِ عَزَّ وجَلَّ" والإيمانُ بما ورد في القرآنِ من صِفاتِ اللهِ تعالى كاليَدِ والإتيانِ والمجيءِ وإمرارُها على ما جاءت لا تُكَيَّفُ ولا تُتَأوَّلُ.
الحجة في بیان المحجة ج² ص³¹⁰
|از جمله مذهب اهل سنت ایمان به تمام صفاتی است که از رسول الله ﷺ برای الله عزوجل ثابت شده مانند حدیث "قلبی نیست مگر اینکه بین دو انگشت از انگشتان الله عزوجل است" و نیز ایمان به آنچه از صفات الله تعالی در قرآن وارد شده مانند دست و آمدن و اینکه بدون اثبات کیفیت به صفات آنگونه که آمده اند ایمان بیاوریم و صفات تاویل نمی شوند| 
• الشَّافعيّ[²⁰⁴ه‍]: للهِ تبارَك وتعالى أسماءٌ وصِفاتٌ جاء بها كِتابُه، وأخبَرَ بها نبيُّه ﷺ أمَّتَه .. وأنَّ له إِصبَعًا بقَولِ النَّبيِّ ﷺ "ما مِن قلبٍ إلَّا وهو بينَ إِصبَعينِ مِن أصابعِ الرَّحمنِ عزَّ وجلَّ".
طبقات الحنابلة ج¹ ص²⁸³
|الله تبارک و تعالی اسمها و صفاتی دارد که در کتابش آمده و پیامبرش ﷺ از آن خبر داده .. و بنابر این سخن رسول الله ﷺ الله انگشت دارد "قلبی نیست مگر اینکه بین دو انگشت از انگشتان رحمن عزوجل میباشد"|
• الدارمي[²⁸⁰ه‍]: وَكَذَّبْتَ بِحَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ فِي خَمْسِ أَصَابِعَ وَهُوَ أَجْوَدُ إِسْنَادًا مِنْ حَدِيثِ الأُصْبُعَيْنِ؟ أَفَلَا أَقْرَرْتَ بِحَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ ثُمَّ تَأَوَّلْتَهُ القُدْرَةُ خَمْسُ قُدْرَاتٍ، كَمَا تَأَوَّلْتَ فِي الأُصْبُعَيْنِ بِقُدْرَتَيْنِ؟ فَإِنَّ النَّبِيَّ ﷺ قَالَ "بَين أَصْبُعَيْن مِنَ الأَصَابِع".
نقض الدارمي ص¹³⁴
|امام دارمي به بشر مریسي معتزلي گفت حدیث ابن مسعود در مورد پنج انگشت¹ [رب عزوجل] را انکار کردی که سندش بهتر از حدیث دو انگشت است؟ آیا به حدیث ابن مسعود اقرار نکردی سپس آنرا به قدرت تاویل کردی به پنج قدرت همانطور که دو انگشت را به دو قدرت تاویل کردی؟ همانا رسول الله ﷺ فرموده "بین دو انگشت از انگشتان الله"|
• ابنُ خُزَيمةَ[³¹¹ه‍]: بابُ إثباتِ الأَصَابعِ للهِ عزَّ وجلَّ
التوحید ج¹ ص¹⁷⁹
|باب در اثبات انگشتان برای الله عزوجل|
• الآجُرِّيُّ[³⁶⁰ه‍]: بابُ الإيمانِ بأنَّ قلوبَ الخلائقِ بينَ إِصبَعينِ مِن أَصَابعِ الرَّبِّ عزَّ وجلَّ.
الشریعة ج³ ص¹¹⁵⁶
|باب ایمان به اینکه قلوب مخلوقات بین دو انگشت از انگشتان رب عزوجل است|
• أبو محمد البغوي[⁵¹⁶ه‍]: وَالإِصْبَعُ الْمَذْكُورَةُ فِي الْحَدِيثِ صِفَةٌ مِنْ صِفَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ.
شرح السنة ص¹⁶⁸
|انگشتان که در حدیث ذکر شده صفتی از صفات الله عزوجل استند|

#در حدیث ابن مسعود پنج انگشت الله عزوجل ذکر شده ولی تصریح نشده که الله عزوجل پنج انگشت دارد یا بیشتر و کسانی چون امامَین أحمد و یحیی بن معین و همچنین دارمي میگفتند رب عزوجل پنج انگشت دارد.

• عَنْ عَبْد اللَّهِ بْن عُمَرَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ يَأْخُذُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ سَمَاوَاتِهِ وَأَرَضِيهِ بِيَدَيْهِ، فَيَقُولُ أَنَا اللَّهُ -وَيَقْبِضُ أَصَابِعَهُ وَيَبْسُطُهَا- أَنَا الْمَلِكُ.
رواه مسلم²⁷⁸⁸
|رسول الله ﷺ فرمود الله عزوجل آسمانها و زمین هایش را به دو دستش میگیرد و میگوید من الله هستم و انگشتانش را باز و بسته مینماید [و میگوید] من پادشاه استم|
امام آجري و إسماعیل إصبهاني اجماع را بر اثبات این صفت نقل کردند.
• مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الآجُرِّيّ[³⁶⁰ه‍]: يُقَالُ لِلْجَهْمِيِّ الَّذِي يُنْكِرُ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ آدَمَ بِيَدِهِ كَفَرْتَ بِالْقُرْآنِ وَرَدَدْتَ السُّنَّةَ وَخَالَفْتَ الْأُمَّةَ.
الشریعة ج³ ص¹¹⁷⁷
|برای جهمِیِّی که انکار میکند الله آدم را با دستش خلق میکند گفته میشود تو به قرآن کافر شدی و سنت را انکار کردی و با امت مخالفت کردی|
• أبو القاسِمِ إسماعیل الأصبهانيُّ[⁵³⁵ه‍]: مِن مَذهَبِ أهلِ السُّنَّةِ الإيمانُ بجَميعِ ما ثبت عن النَّبيِّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم في صِفةِ اللهِ تعالى، كحَديثِ "ما من قَلبٍ إلَّا وهو بيْن إِصبَعَينِ من أصابِعِ اللهِ عَزَّ وجَلَّ" والإيمانُ بما ورد في القرآنِ من صِفاتِ اللهِ تعالى كاليَدِ والإتيانِ والمجيءِ وإمرارُها على ما جاءت لا تُكَيَّفُ ولا تُتَأوَّلُ.
الحجة في بیان المحجة ج² ص³¹⁰
|از جمله مذهب اهل سنت ایمان به تمام صفاتی است که از رسول الله ﷺ برای الله عزوجل ثابت شده مانند حدیث "قلبی نیست مگر اینکه بین دو انگشت از انگشتان الله عزوجل است" و نیز ایمان به آنچه از صفات الله تعالی در قرآن وارد شده مانند دست و آمدن و اینکه بدون اثبات کیفیت به صفات آنگونه که آمده اند ایمان بیاوریم و صفات تاویل نمی شوند| 
• اللَّالَكَائي[⁴¹⁸ه‍]: سِيَاقُ مَا دَلَّ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَسُنَّةِ رَسُولِهِ ﷺ عَلَى أَنَّ مِنْ صِفَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ: الْوَجْهُ وَالْعَيْنَيْنِ وَالْيَدَيْنِ.
شرح أصول اعتقاد أهل السنة ج³ ص⁴⁵⁷
|سیاق کتاب الله عزوجل و سنت رسول الله ﷺ دلالت بر این دارد که چهره، دو چشم و دو دست از صفات الله هست|
• أبو محمد البغوي[⁵¹⁶ه‍]: وَالإِصْبَعُ الْمَذْكُورَةُ فِي الْحَدِيثِ صِفَةٌ مِنْ صِفَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَكَذَلِكَ كُلُّ مَا جَاءَ بِهِ الْكِتَابُ أَوِ السُّنَّةُ مِنْ هَذَا الْقَبِيلِ فِي صِفَاتِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى كَالنَّفْسِ وَالْوَجْهِ وَالْعَيْنِ وَالْيَدِ وَالرِّجْلِ وَالإِتْيَانِ وَالْمَجِيءِ وَالنُّزُولِ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَالِاسْتِوَاءِ عَلَى الْعَرْشِ وَالضَّحِكِ وَالْفَرَحِ.
شرح السنة ص¹⁶⁸
|انگشتان که در حدیث ذکر شده صفتی از صفات الله عزوجل استند و همچنین هر چه ازین قبیل در مورد صفات الله سبحانه و تعالی در کتاب و سنت آمده مثل نفس، روی، چشم، دست، پا، آمدن، نزول به آسمان دنیا، قرار گرفتن بر عرش، خنده و خوشی|

هر دو دست الله راست است
در اینکه دو دست الله عزوجل هر دو راست است یا یکی راست و دیگری چپ اختلاف است؛ عثمان بن سعید دارمي و أبي یعلی الفراء به استناد از حدیث ابن عمر که مسلم به شماره²⁷⁸⁸ نقل کرده گفتند یک دست الله راست است و دیگری چپ و أحمد بن حنبل و ابن خزیمة به استناد از حدیث عبد الله بن عمرو که مسلم به شماره¹⁸²⁷ نقل کرده گفته اند هر دو دست الله راست است و حدیث دست چپ را بعلت تفَرُّد عُمَرَ بْنِ حَمْزَة که ضعیف الحدیث است شاذ دانسته اند چرا که همین حدیث را امام بخاري از طریق عُبَید الله بن عمر که ثقه است به شماره⁷⁴¹² روایت کرده و نیز خود امام مسلم دوباره به شماره¹⁸²⁷ از طریق عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِقْسَم که ثقه است بدون ذکر دست چپ روایت کرده، پس روایت عُمَرَ بْنِ حَمْزَة که ضعیف الحدیث است مقابل روایت ثقات قبول نیست حال آنکه در حدیث صحیح دیگر هر دو دست الله عزوجل راست گفته شده، والله أعلم.
• عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِنَّ الْمُقْسِطِينَ عِنْدَ اللَّهِ عَلَى مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ عَنْ يَمِينِ الرَّحْمَنِ عَزَّ وَجَلَّ وَكِلْتَا يَدَيْهِ يَمِينٌ الَّذِينَ يَعْدِلُونَ فِي حُكْمِهِمْ وَأَهْلِيهِمْ وَمَا وَلُوا.
رواه مسلم¹⁸²⁷
|رسول الله ﷺ فرمود عدالت پیشگان نزد الله بر منابری از نور به جانب راست رحمن استند و هر دو دست اش راست است، آنانی که در حکم و خانواده شان و آنچه ولایتش را دارند عدالت میکنند|

صفت دست(یَد) الله تعالی
دست از صفات ذاتی الله متعال هست بگونه ای که لائق ذات ذو الجلال اش میباشد و کیفیت دستانش نزد ما معلوم نیست بلکه خودش می‌داند، به اتفاق مسلمین رب عزوجل دو دست دارد و هر وقت بخواهد دو دستش را باز میکند و هر وقت بخواهد چیزی را با آن میگیرد و کسی دو دست الله را تاویل و انکار نمیکند مگر یک جهمی کافر.
• بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ
المائده⁶⁴ 
|بلکه دو دست او باز است|
• فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
يس⁸³
|پس منزه است کسی که فرمانروایی همه چیز به دست اوست و [همه] به سوی او باز گردانده می شوید|
• قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ
ص⁷⁵
|فرمود ای ابلیس! چه چیز مانع تو شد از آنکه برای آنچه من با دو دست خود آفریده ام، سجده کنی‌؟|
• يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ 
الفتح¹⁰
|دست الله بالای دست آنهاست|
• تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ.
المُلك¹
|پر برکت و بزرگوار است کسی که فرمانروایی جهان هستی به دست اوست و او بر هر چیز تواناست|
• عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ قَالَ يَدُ اللَّهِ مَلْأَى، لَا يَغِيضُهَا نَفَقَةٌ، سَحَّاءُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ، وَقَالَ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْفَقَ مُنْذُ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ، فَإِنَّهُ لَمْ يَغِضْ مَا فِي يَدِهِ، وَقَالَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ وَبِيَدِهِ الْأُخْرَى الْمِيزَانُ يَخْفِضُ وَيَرْفَعُ.
رواه البخاري⁷⁴¹¹ ومسلم⁹⁹³
|رسول الله ﷺ فرمود دست الله پر است، نفقه آنرا کم نمی سازد، [عطای الله] شب و روز سرازیر است و فرمود آنچه الله از بدْوِ خلقت آسمانها و زمین انفاق کرده را بمن خبر دهید [آیا شمرده میتوانید]؟! آنچه در دستش است کم نمیشود و فرمود عرش اش بر آب است و به دست دیگرش میزان است که [با آن هرکس را بخواهد] پایین و [هر کس را بخواهد] بالا میبرد|
• عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ النَّبِيُّ ﷺ تَكُونُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خُبْزَةً وَاحِدَةً، يَتَكَفَّؤُهَا الْجَبَّارُ بِيَدِهِ، كَمَا يَكْفَأُ أَحَدُكُمْ خُبْزَتَهُ فِي السَّفَرِ نُزُلًا لأهْلِ الجَنَّةِ..
رواه البخاري⁶⁵²⁰ ومسلم²⁷⁹²
|رسول الله ﷺ فرمود روز قیامت زمین یک قرص نان میشود که الله با دستش آنرا میگرداند آنگونه که یکی از شما نانش را در سفر میگرداند، تقدیم اهل جنت میشود|
• عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ مَنْ تَصَدَّقَ بِعَدْلِ تَمْرَةٍ مِنْ كَسْبٍ طَيِّبٍ وَلَا يَقْبَلُ اللَّهُ إِلَّا الطَّيِّبَ، وَإِنَّ اللَّهَ يَتَقَبَّلُهَا بِيَمِينِهِ ثُمَّ يُرَبِّيهَا لِصَاحِبِهِ كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ فَلْوَهُ حَتَّى تَكُونَ مِثْلَ الْجَبَلِ.
رواه البخاري¹⁴¹⁰ ومسلم¹⁰¹⁴
|رسول الله ﷺ فرمود هرکس بقدر یک خرما از کسب پاکیزه صدقه بدهد [الله قبول میکند] و الله جز [مال] پاکیزه را قبول نمیکند و الله آنرا با دست راستش میگیرد سپس برای صاحبش پرورش میدهد آنگونه که یکی از شما کره شترش را پرورش میدهد [آنقدر می پروراند] تا مثل یک کوه میشود|
• عَنْ أبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى فَقَالَ لَهُ مُوسَى يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُونَا خَيَّبْتَنَا وَأَخْرَجْتَنَا مِنَ الْجَنَّةِ، قَالَ لَهُ آدَمُ يَا مُوسَى اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِكَلَامِهِ وَخَطَّ لَكَ بِيَدِهِ..
رواه البخاري⁶⁶¹⁴ ومسلم²⁶⁵²
|رسول الله ﷺ فرمود آدم و موسی مناقشه کردند و موسی برایش گفت ای آدم تو پدرمان استی، مارا متضرر و از جنت خارج ساختی! آدم برایش گفت ای موسی الله تو را با کلامش برتری بخشیده و با دستش برایت [تورات را] نوشته..|
• عَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَبْسُطُ يَدَهُ بِاللَّيْلِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ النَّهَارِ وَيَبْسُطُ يَدَهُ بِالنَّهَارِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ اللَّيْلِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا.
رواه مسلم²⁷⁵⁹
|رسول الله ﷺ فرمود الله عزوجل در شب دستش را باز میکند تا بر گنهکار روز توبه پذیرد و دستش را روز باز میکند تا بر گنهکار شب توبه پذیرد [و این عمل الله] تا طلوع آفتاب از مغربش ادامه دارد|
• عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِنَّ الْمُقْسِطِينَ عِنْدَ اللَّهِ عَلَى مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ عَنْ يَمِينِ الرَّحْمَنِ عَزَّ وَجَلَّ وَكِلْتَا يَدَيْهِ يَمِينٌ الَّذِينَ يَعْدِلُونَ فِي حُكْمِهِمْ وَأَهْلِيهِمْ وَمَا وَلُوا.
رواه مسلم¹⁸²⁷
|رسول الله ﷺ فرمود عدالت پیشگان نزد الله بر منابری از نور به جانب راست رحمن هستند و هر دو دست اش راست است، آنانی که در حکم و خانواده شان و آنچه ولایتش را دارند عدالت میکنند|

–⁶ عَنْ أَبِي ذَرٍّ: سَمِعْتُ رَسُولَ الله ﷺ يَقُولُ مَا الكُرْسي فِي العَرْشِ إِلَّا كَحَلْقَةٍ مِنْ حَدِيدٍ أُلْقِيَتْ بَيْنَ ظَهْرَيْ فَلَاةٍ مِنَ الأَرْضِ.
جامع البیان ج⁴ ص⁵³⁹- ضعیف جداََ
|رسول الله ﷺ فرمود کرسی در مقابل عرش بمانند حلقه ای آهنین است که در زمین خشکی افتاده باشد|
این روایت از طریق عبد الرحمن بن زید بن أسلم از أبي ذر رضي الله عنه روایت شده که به دو علت ضعیف است؛ اولی ضعف عبد الرحمن است و دومی انقطاع بین عبد الرحمن و أبي ذر است چرا که عبد الرحمن از تبع تابعین است و صحابه را ندیده خصوصا أبي ذر را.
_⁷ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ: بَيْنَ السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَالَّتِي تَلِيهَا خَمْسُ مِئَةِ عَامٍ وَبَيْنَ كُلِّ سَمَاءٍ وَسَمَاءٍ خَمْسُ مِئَةِ عَامٍ، وَبَيْنَ السَّمَاءِ السَّابِعَةِ وَالكُرْسي خَمْسُ مِئَةِ عَامٍ، وَبَيْنَ الكُرْسي وَالمَاءِ خَمْسُ مِئَةِ عَامٍ، وَالعَرْشُ فَوْقَ المَاءِ، واللهُ فَوْقَ العَرْشِ لَا يَخْفَى عَلَيْهِ شيءٌ مِنْ أَعْمَالِكُمْ. 
الرَّدُ عَلَی الجَهْمِیَّة للدَّارْمِيّ⁸¹- حسن
أَخْرَجَهُ ابْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ عَنْ عَبْدِ الله، وَرَوَاهُ بِنَحْوِهِ المَسْعُودِِيُّ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ الله، قَالَهُ الحَافِظُ الذَّهَبِيُّ قَالَ وَلَهُ طُرُقٌ.
|بین آسمان دنیا و آسمان بعدش پنجصد سال فاصله است و بین هر آسمان تا دیگری پنجصد سال فاصله است و بین آسمان هفتم و کرسی پنجصد سال فاصله است و بین کرسی و آب پنجصد سال فاصله است و عرش فوق آب است و الله فوق عرش است و چیزی از اعمالتان ازو پنهان نمی ماند|
«این روایت را ابن مهدي از حماد بن سلمة از عاصم از زرّ از عبد الله روایت کرده و شبیه اش را مسعودي از عاصم از أبي وائل از عبد الله روایت کرده، ذهبي گفته این روایت از چند طرق روایت شده».
این حدیث موقوف است ولیکن حکم رفع را دارد چرا که ممکن نیست یک صحابی از عقل خود چیزی درین امور غیبی بگوید و غیر این حدیث حدیث دیگری در مورد فاصله آسمانها به صحت نرسیده.
–⁸ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ: عَنِ النَّبِيِّ قَالَ هَلْ تَدْرُونَ كَمْ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ؟ قَالَ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، قَالَ بَيْنَهُمَا مَسِيرَةُ خَمْسِمِائَةِ سَنَةٍ وَمِنْ كُلِّ سَمَاءٍ إِلَى سَمَاءٍ مَسِيرَةُ خَمْسِمِائَةِ سَنَةٍ، وَكِثَفُ كُلِّ سَمَاءٍ خَمْسُمِائَةِ سَنَةٍ وَفَوْقَ السَّمَاءِ السَّابِعَةِ بَحْرٌ بَيْنَ أَسْفَلِهِ وَأَعْلَاهُ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ثُمَّ فَوْقَ ذَلِكَ ثَمَانِيَةُ أَوْعَالٍ بَيْنَ رُكَبِهِنَّ وَأَظْلَافِهِنَّ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ثُمَّ فَوْقَ ذَلِكَ الْعَرْشُ، بَيْنَ أَسْفَلِهِ وَأَعْلَاهُ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَوْقَ ذَلِكَ وَلَيْسَ يَخْفَى عَلَيْهِ مِنْ أَعْمَالِ بَنِي آدَمَ شَيْءٌ.
رواه أحمد¹⁷⁷⁰ وأبو داود⁴⁷²³- ضعیف
|رسول الله ﷺ فرمود میدانید فاصله بین آسمان و زمین چقدر است؟ [عباس] میگوید گفتیم نه الله و رسول اش آگاهترند، فرمود بین آسمان و زمین پنجصد سال فاصله است و از هر آسمان تا آسمان دیگر پنجصد سال فاصله است و ضخامت هر آسمان پنجصد سال است و فوق آسمان هفتم یک بحر است و فاصله اش از پایین تا بالا مانند فاصله زمین تا آسمان است سپس فوق آن(بحر) هشت بزِ نر هستند که فاصله بین زانو و شِنگ هایشان بمانند فاصله بین زمین و آسمان است سپس فوق آن عرش است که فاصله پایین تا بالای آن بمانند فاصله بین زمین و آسمان است و الله تبارک و تعالی فوق آن است و چیزی از اعمال بندگان ازو پنهان نمی ماند|
این حدیث از طریق سمَّاک بن حرب از عبد الله بن عُمیرة از أحنف بن قیس روایت شده و به چند دلیل ضعیف است؛
اول- تفرد سماک بن حرب است که امام نسائي میگوید هنگامیکه به اصلی تفرد کند به آن احتجاج نمیشود و این روایت را از عبد الله بن عمیرة فقط او روایت کرده و همچنین در غیر تفرد هم بر توثیق سماک اختلاف است چنانکه شعبة، عبد الله بن مبارک، سفیان الثوري و خرّاش او را ضعیف میدانند.
دوم- جهالت عبد الله بن عمیرة است چرا که کسی از تضعیف یا توثیق اش سخن نزده و در چنین مسائلی به چنین راوی ای احتجاج نمیشود و إبراهیم حربي میگوید عبد الله بن عمیرة را نمی شناسم.
سوم- عدم سماع عبد الله بن عمیرة از أحنف بن قیس است چنانکه امام بخاري میگوید سماعی از ابن عمیرة از أحنف سراغ نداریم «لا نعلم له سماعا من الأحنف».

درســــــــــــــــــ⁶⁷
باب⁶⁶/ وَمَا قَدَرُواْ ٱللَّهَ حَقَّ قَدۡرِهٖ وَٱلۡأَرۡضُ جَمِيعٗا قَبۡضَتُهُ
در روز قیامت الله عزوجل زمین را به دستش میگیرد و آسمانها  را با دست راستش در هم میپیچد و چنانکه در حدیث ابن مسعود بیان شده آسمانها را بر یک انگشت، زمین ها را بر یک انگشت، درختان را بر یک انگشت، آب و خاک را بر یک انگشت و سائر خلق را بر یک انگشتش قرار میدهد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
–¹ وَمَا قَدَرُواْ ٱللَّهَ حَقَّ قَدۡرِهٖ وَٱلۡأَرۡضُ جَمِيعٗا قَبۡضَتُهُ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَٱلسَّمَٰوَٰتُ مَطۡوِيَّٰتُۢ بِيَمِينِهِ سُبۡحَٰنَهُ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ.
الزمر⁶⁷
|و الله را آنگونه که حقّ شناخت اوست نشناختند، و روز قیامت همه‌ زمین در قبضه او قرار دارد و آسمان‌ ها با دست راستش در هم پیچیده می‌شود، او از آنچه شریکش می‌سازند پاک و منزه است|
–² عَنْ عَبْدِ اللَّهِ [ابن مسعود]: جَاءَ حَبْرٌ مِنَ الْأَحْبَارِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّا نَجِدُ أَنَّ اللَّهَ يَجْعَلُ السَّمَاوَاتِ عَلَى إِصْبَعٍ وَالْأَرَضِينَ عَلَى إِصْبَعٍ وَالشَّجَرَ عَلَى إِصْبَعٍ وَالْمَاءَ وَالثَّرَى عَلَى إِصْبَعٍ وَسَائِرَ الْخَلَائِقِ عَلَى إِصْبَعٍ فَيَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ، فَضَحِكَ النَّبِيُّ ﷺ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ تَصْدِيقًا لِقَوْلِ الْحَبْرِ ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ "وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ".
رواه البخاري⁴⁸¹¹ ومسلم²⁷⁸⁶
در مسلم اینگونه آمده "وَالْجِبَالَ وَالشَّجَرَ عَلَى إِصْبَعٍ .. ثُمَّ يَهُزُّهُنَّ فَيَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَنَا الْمَلِكُ".
|یکی از علمای یهود نزد رسول الله ﷺ آمد و گفت ای محمد [ما در تورات] می بینیم که الله آسمانها را بر یک انگشت، زمین ها را بر یک انگشت، درخت را بر یک انگشت، آب و خاک را بر یک انگشت و سائر مخلوقات را بر یک انگشت قرار میدهد و میگوید من پادشاه[حقیقی] استم، سپس رسول الله ﷺ خندید تا جاییکه دندانهای نواجذ(دندانهای عقل) اش بسبب تصدیق سخن عالم یهود دیده شد سپس رسول الله ﷺ آیه "وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ" را قرائت نمود|
و در صحیح مسلم اینگونه آمده «کوهها و درختان را بر یک انگشت .. سپس آنها را می جُنباند و میفرماید من پادشاه هستم من پادشاه هستم».
روایتی که در اصل کتاب ذکر شده آب را بر یک انگشت و خاک را بر یک انگشت گفته ولی من چنین روایتی در صحِیحَین نیافتم.
–³ عَنْ عَبْد اللَّهِ بْن عُمَرَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ يَطْوِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ السَّمَاوَاتِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، ثُمَّ يَأْخُذُهُنَّ بِيَدِهِ الْيُمْنَى ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ، أَيْنَ الْجَبَّارُونَ؟ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ؟ ثُمَّ يَطْوِي الْأَرَضِينَ بِشِمَالِهِ ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ؟ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ؟
رواه مسلم²⁷⁸⁸
|رسول الله ﷺ فرمود الله عزوجل روز قیامت آسمانها را در هم میپیچد سپس آنان را به دست راستش میگیرد سپس میفرماید من پادشاه هستم ستمگران کجا هستند؟ متکبران کجا هستند؟ سپس زمین ها را با دست چپش درهم میپیچد سپس میفرماید من پادشاه هستم، ستمگران کجا هستند؟ متکبران کجا هستند؟|
این روایت بعلت ضعف عُمَرَ بْنِ حَمْزَة معلول است و صحیحترین طریق آن این است "يَأْخُذُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ سَمَاوَاتِهِ وَأَرَضِيهِ بِيَدَيْهِ، فَيَقُولُ أَنَا اللَّهُ -وَيَقْبِضُ أَصَابِعَهُ وَيَبْسُطُهَا- أَنَا الْمَلِكُ"رواه مسلم²⁷⁸⁸ «الله عزوجل آسمانها و زمین هایش را با دو دستش میگیرد و میگوید من الله هستم -و [رسول الله] انگشتانش را باز و بسته مینمود- [و الله میگوید] من پادشاه هستم».
–⁴ عن ابن عباسٍ: مَا السَّمَواتُ السَّبْعُ وَالأَرَضُونَ السَّبْعُ فِي كَفِّ الرَّحْمَنِ إِلَّا كَخَرْدَلَةٍ فِي يَدِ أَحَدِكُمْ.
جامع البیان ج²⁰ ص²⁴⁶
|آسمانهای هفتگانه و زمینهای هفتگانه در کف دست رحمن جز بمانند یک دانه خردل در کف دست هر یک از شما نیست|
–⁵ عَنْ زَيْد بن اَسْلَم: قَالَ رَسُولُ الله ﷺ مَا السَّمَوَاتُ السَّبْعُ فِي الكُرْسي إِلَّا كَدَرَاهِمَ سَبْعَةٍ أُلْقِيَتْ فِي تُرْسٍ.
جامع البیان ج⁴ ص⁵³⁹- ضعیف جدا
|رسول الله ﷺ فرمود آسمانهای هفتگانه در مقابل کرسی مانند هفت درهمی هستند که در سپری انداخته شده|
این روایت به دو علت ضعیف است، اولی ضعف عبد الرحمن بن زید است و دومی اِرسال سند است چرا که زید بن أسلم از تابعین است و رسول الله ﷺ را ملاقات نکرده.

• قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ.
ص⁸²
|[ابلیس] گفت پس به عزتت قسم که همه آنها را گمراه خواهم کرد|
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

خلاصه این باب
¹- برحذر داشتن مردم از غُلُوّ.
²- اینکه شایسته است كسی را که با عنوان "تو سید ما استی" مخاطب قرار دادند چه بگوید.
³- با اینکه صحابه چیزی جز حق نگفتند رسول الله ﷺ فرمود "مواظب باشيد كه شيطان شما را فريب ندهد".
⁴- این سخنِ رسول الله ﷺ "دوست ندارم كه مرا فراتر از منزلتم قرار دهید".
 