✍ عبدالرضا داوری:
🟥 راه خروج از بحران هرمز؛ از تقابل بر سر «مسیر جنوبی» تا مشارکت در امنیت دریایی
🔺بحران هرمز صرفاً یک اختلاف نظامی میان ایران و آمریکا نیست؛ بلکه اختلاف بر سر «حکمرانی امنیت دریایی» در این تنگه استراتژیک است.
ریشه بحران نیز در تفسیر متفاوت از تفاهمنامه قرار دارد. ایران بر این باور است که بندهای ۴ و ۵ تفاهم نامه، مربوط به بازگرداندن ترافیک دریایی و تأمین عبور ایمن، نقش محوری جمهوری اسلامی ایران را در مدیریت امنیت کشتیرانی به رسمیت شناختهاند، در حالی که ایجاد یا تقویت مسیر جنوبی در آبهای عمان، بدون هماهنگی با ایران، این نقش را تضعیف میکند. از سوی دیگر، آمریکا و برخی بازیگران منطقهای تلاش کردهاند مسیر جنوبی را به عنوان یک مسیر جایگزین مستقل تثبیت کنند؛ اختلافی که به تشدید بحران انجامیده است.
نکته مهم آن است که هرچند از نظر عملیاتی، هر دو مسیر شمالی و جنوبی برای عبور کشتیهای تجاری بزرگ طراحی شده و مورد استفاده قرار میگیرند، اما از نظر طبیعی، مسیر جنوبی عمان عموماً از عمق بیشتری برخوردار است و برای نفتکشها و کشتیهای با آبخور زیاد، ریسک ناوبری کمتری دارد. از همین رو، اگر این مسیر بدون مشارکت و هماهنگی با ایران به یک کریدور دائمی و مستقل تبدیل شود، به تدریج بخش مهمی از ترافیک دریایی و مزیت ژئوپلیتیکی ناشی از مدیریت تنگه هرمز به سمت این مسیر منتقل خواهد شد؛ مسئلهای که از منظر منافع ملی ایران قابل چشمپوشی نیست.
اما اگر هدف، حفظ امنیت انرژی جهان و جلوگیری از تشدید درگیری باشد، راهحل الزاماً نظامی نیست.
از آنجا که تفاهمنامه، میان ایران و آمریکا منعقد شده و عمان طرف آن نبوده است، طبیعی است که این تفاهم بهتنهایی برای عمان تعهد حقوقی ایجاد نکند. بنابراین، خلأ اصلی توافق، نبود یک سازوکار اجرایی میان ایران و عمان برای مدیریت مسیر جنوبی بوده است.
راه خروج از بحران میتواند تشکیل «کمیته مشترک امنیت و مدیریت دریایی ایران و عمان» باشد؛ نهادی که مسئولیت هماهنگی مسیرهای شمالی و جنوبی، مدیریت ترافیک دریایی، امداد و نجات، مینروبی، تبادل اطلاعات ناوبری و استانداردهای ایمنی را بر عهده بگیرد. در چنین چارچوبی، مسیر جنوبی نه به عنوان مسیری برای دور زدن نقش ایران، بلکه به عنوان بخشی از نظام امنیت دریایی مشترک دو کشور ساحلی اداره خواهد شد.
چنین ابتکاری، هم اصل همکاری کشورهای ساحلی را تقویت میکند، هم نگرانی ایران درباره کاهش نقش خود در مدیریت تنگه را پاسخ میدهد و هم به شرکتهای کشتیرانی و بیمهگران اطمینان بیشتری نسبت به امنیت عبور میبخشد. در واقع، امنیت پایدار هرمز نه با رقابت بر سر مسیرهای جایگزین، بلکه با حکمرانی مشترک و هماهنگی میان کشورهای ساحلی به دست میآید.
☑️ اگر هدف همه طرفها بازگشت تجارت و انرژی به شرایط عادی است، عبور از بحران هرمز بیش از هر چیز به یک راهحل نهادی نیاز دارد؛ راهحلی که در آن ایران و عمان، به عنوان دو کشور ساحلی تنگه، شریک امنیت باشند، نه رقیب در مدیریت آن.
🆔 @akhbar_mohem_fori
