خرده نگاهی به جستار اتوبیوگرافیک والتر بنیامین در باب تلفن
امراله نصرالهی
لحظه ی ورود تلفن به جهان مدرن، لحظه ی تحقیر زیست_جهان نهاد خانواده است. لحظه ی تبخیر آرامش و سکون خواب های نیم روزی. او به مثابه ی حاشیه ای در قلمرو خصوصی اندک اندک ارتقا می گیرد و اشیاء لوکس پیرامون را کنار می زند. این سان تلفن بخشی عمده از تجربه ی مدرنیته را حمل می کرد. تجربه ای جمعی که شاید دیگر توان نجات لحظه ای از گذشته را نداشت. لحظه ای که می رفت تا دچار فراموشی اجتماعی شود. تمام سعی والتر بنیامین در جستارش در باب تلفن همین بود. نجات لحظه ای از گذشته در بستر امر یادآوری و تذکار. و چه بسا بازگشت به گذشته از درون «نقدی رستگاری بخش». هراس او از زنگ تلفن تنها در تقابل قرار دادن اعضای خانواده نبود، حتی برهم خوردن سکون و قرارهای نیم روزی که ذیل سنت معنا می پذیرفت؛ چیزی مهم تر در میان بود. تلفن برای بنیامین پیام آور اتفاقات آینده بود و تسلیم در برابر صدایی که از آن سوی سیم ها به گوش ها می رسید. زنده ای در برابر مرده ای که از تمامی هستی اش تنها صدایی اش به گوش تو می رسد. این که این تسلیم از کجا می آمد به وجه دیالکتیک منفی مدرنیته باز می گشت. همان استعاره ی قعر چاه، همان تاریکی و ناپدیدی ظلمت. همان تحقیرشدگی و فروپاشیدگی مرز قلمرو خصوصی و عمومی. آن چه در الهیات رهایی بخش بنیامین مد نظر بود؛ حرمت گزاری برای حدود و ثغور همین مرز بود. از کجا معلوم که مقدمه ی تنهایی، نومیدی و خودکشی بنیامین فارغ از فاشیسم، صدای گوش خراش نخستین زنگ تلفن به مثابه ی تجربه شئ اجتماعی شده ی مدرنیته نبوده باشد. همان که نظم خانواده را به سلطه ی نهادهای تجدد وانهاد و خواب های نیمروزی را به اقتدار صدای دیگریِ ناموجود برآشفت. تلفن که آمد همه چیز را با خود برد. همه ی چیزهای تزئینی را. لوستر و کنسول و میز پایه دار تزئینی را. تمام این ساختارهای تزئینی خود را به اقتدار تلفن و صدای دیگری در پشت آن سوی تلفن درباختند. دیگر کار از یادآوری نیز گذشته بود، و کار از نجات لحظه ای از گذشته و خوشبختی و سکون امر خصوصی.
هجدهم مرداد ماه ۱۴۰۵
T.me/adabiatvispard
Telegram
|ویسْپَرَدْ| امراله نصرالهی
(کوته نوشت های ادبی امراله نصرالهی)
ژرژ باتای بر این باور است که؛ «ادبیات یا همه چیز است، یا هیچ چیز»
August 8, 2026 196 1
