በመሬት ድንበር መገፋት ጉዳይ ፍርድ ቤት ከተጠየቀው ዳኝነት በላይ ሊወስን ይችላልን?
መግቢያ
በከተማም ሆነ በገጠር መሬት ድንበር መገፋት ምክንያት የሚነሱ ክርክሮች በኢትዮጵያ ፍርድ ቤቶች በብዛት ከሚታዩ ጉዳዮች መካከል ናቸው። በእነዚህ ጉዳዮች ከሳሽ ወገን በክሱ ውስጥ የተገፋበትን መሬት መጠን በግልጽ ሁኔታ ጠቅሶ ዳኝነት ይጠይቃል። ከዚያም ፍርድ ቤቱ በምስክሮች፣ በካርታ ባለሙያዎች ወይም በአስተዳደር አካላት አጣርቶ እውነተኛውን የተያዘ መሬት መጠን ያረጋግጣል።
ጥያቄው የሚሆነው ግን በምርመራው የተገኘው መጠን ከከሳሽ በክሱ ውስጥ ከጠየቀው መጠን በላይ ቢሆን ፍርድ ቤቱ በሙሉ የተገኘውን መጠን ሊወስን ይችላልን? የሚለው ነው።
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችሎት በሰ/መ/ቁ. 165593 ቅጽ 28 በሰጠው አስገዳጅ ትርጓሜ መሠረት ፍርድ ቤቱ ከተጠየቀው ዳኝነት በላይ ሊወስን አይችልም።
1. የፍርድ ቤት ውሳኔ ወሰን በተጠየቀው ዳኝነት የሚወሰን መሆኑ
በፍትሐብሔር ክርክር ውስጥ የክርክሩን ወሰን የሚያስቀምጠው ከሳሽ በክሱ ውስጥ ያቀረበው ዳኝነት ነው።
ፍርድ ቤት የሚመለከተውም የቀረበውን ጥያቄ እንጂ ያልተጠየቀ ጉዳይ አይደለም።የፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ሕግ አንቀጽ 182(1)
ይህ ድንጋጌ ፍርድ ቤቱ በክሱና በመከላከያው ውስጥ በቀረቡ ጉዳዮች ላይ ብቻ እንዲወስን ያስገድዳል።
ምሳሌ፦አቶ አበበ ጎረቤቱ 50 ካሬ ሜትር መሬት ገፍቶብኛል ብሎ ክስ ቢያቀርብ፣ፍርድ ቤቱ የሚያየው 50 ካሬ ሜትሩን እንጂ ከዚያ ውጭ ያልተጠየቀ ጉዳይ አይደለም።
2. ከተጠየቀው በላይ መጠን በምርመራ ቢገኝ ምን ይሆናል?
በባለሙያ ምርመራ፣ በካርታ መለኪያ ወይም በአስተዳደር አካል ማጣራት 60 ወይም 70 ካሬ ሜትር መሬት መያዙ ቢረጋገጥም ፍርድ ቤቱ በቀጥታ ከተጠየቀው በላይ ሊወስን አይችልም።
ምክንያቱም ያልተጠየቀን መብት ማስፈጸም የፍርድ ቤቱ ሥልጣን አይደለም።ምን አልባት ቀሪውን በሌላ መዝገብ መጠየቅ እንደሚችሉ መጠቆም ይቻላል።
ምሳሌ፦ አቶ አበበ 50 ካሬ ሜትር እንደተያዘበት ጠየቀ።በመሬት ምርመራ 80 ካሬ ሜትር መያዙ ተረጋገጠ።ፍርድ ቤቱ 80 ካሬ ሜትር ተመልሶ ይሰጥ ብሎ ሊወስን አይችልም።በክሱ ውስጥ የተጠየቀው 50 ካሬ ሜትር ብቻ ላይ ይወስናል።
3. የፍርድ ቤት ግዴታ በተጠየቀው ዳኝነት መጠን ብቻ መወሰን መሆኑ
የፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ሕግ አንቀጽ 224(1) ፍርድ ቤት በክርክሩ ውስጥ በቀረቡት ጉዳዮች ላይ ብቻ መወሰን እንዳለበት ያስገድዳል።ይህም ከተጠየቀው በላይ አይፈረድም የሚለውን የሥነ-ሥርዓት መርህ ያንፀባርቃል።
ምሳሌ፦ ከሳሽ 100,000 ብር ካሳ ከጠየቀ፣ማስረጃው 150,000 ብር ጉዳት መኖሩን ቢያሳይም፣ፍርድ ቤቱ 150,000 ብር ሊፈርድ አይችልም።ከፍተኛው የሚፈርደው 100,000 ብር ብቻ ነው።
4. የሰበር ችሎት ውሳኔ ቁጥር 165593 ያስቀመጠው መርህ
ሰበር ችሎቱ እንዲህ ብሎ አስገዳጅ ትርጓሜ ሰጥቷል።በመሬት ድንበር መገፋት ጉዳይ ከሳሽ የጠየቀው ዳኝነት መጠን ከአስተዳደር አካል በተደረገ ማጣራት ከተገኘው መጠን ያነሰ ቢሆንም፣ ፍርድ ቤቱ በተጠየቀው ዳኝነት ልክ ብቻ መወሰን አለበት።ይህ ማለት የፍርድ ቤቱ ሥልጣን በከሳሽ ጥያቄ ወሰን ውስጥ ብቻ እንደሚንቀሳቀስ ያሳያል።
5. ከሳሽ ከተጠየቀው በላይ መጠን ካረጋገጠ ምን ማድረግ ይችላል?
ከሳሽ በምርመራው ከተጠየቀው በላይ መሬት መያዙን ካረጋገጠ፣
ክሱን ለማሻሻል ሊጠይቅ ይችላል፤ወይም በተገቢው ሂደት ተጨማሪ ዳኝነት ሊጠይቅ ይችላል።ነገር ግን ፍርድ ቤቱ በራሱ ተነስቶ ከተጠየቀው በላይ ሊፈርድ አይችልም።
የዚህ መርህ አስፈላጊነት
ሀ. የተከሳሽን የመከላከል መብት ይጠብቃል
ተከሳሹ የሚከላከለው በቀረበበት ጥያቄ መጠን ነው።
ለ. የፍርድ ሂደትን ፍትሐዊ ያደርገዋል
ያልተጠየቀ ጉዳይ ላይ ውሳኔ እንዳይሰጥ ያደርጋል።
ሐ. የፍርድ ቤትን ገለልተኝነት ያረጋግጣል
ፍርድ ቤቱ የአንዱን ወገን ጥያቄ ከፍ አድርጎ አይተካም።
ማጠቃለያ
በመሬት ድንበር መገፋት ጉዳዮች የፍርድ ቤት ውሳኔ ወሰን የሚወሰነው በከሳሽ በቀረበው የዳኝነት ጥያቄ ነው። የፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ሕግ አንቀጽ 182(1) እና 224(1) እንዲሁም በሰበር መዝገብ ቁጥር 165593 ቅጽ 28 በተሰጠው አስገዳጅ ትርጓሜ መሠረት፣ በምስክር ወይም በአስተዳደር አካል ማጣራት የተገኘው የተያዘ መሬት መጠን ከተጠየቀው በላይ ቢሆንም ፍርድ ቤቱ በተጠየቀው ዳኝነት ልክ ብቻ መወሰን አለበት።
ይህ መርህ የፍርድ ሂደቱን ፍትሐዊነት፣ የተከሳሽን የመከላከል መብት እና የፍርድ ቤትን ገለልተኝነት ለማስጠበቅ ወሳኝ ሚና ይጫወታል።
https://t.me/aboutlawsss
https://t.me/aboutlawsss
https://t.me/aboutlawsss
