ترجمه‌پژوهی

شعر دیگری دربارهٔ میلاد. ملاحظه کنید که ییتس در آن بند دوم چقدر بی‌قیدوبند می‌نویسد و چه آگاهانه خیال‌پردازی و گمانه‌زنی می‌کند. اصراری ندارد که آخرالزمان در پیش است، بلکه صرفاً صحبت از مکاشفه‌ای در میان است. درواقع، به‌نظر من، قدرت این شعر در این نهفته است که رغبتی به تصریح محتوای آن مکاشفه ندارد، نه اینکه صرفاً از این کار ناتوان باشد. ییتس نشان می‌دهد که ما به این لحظهٔ تاریخی همچون لحظهٔ رجعت [Second Coming] می‌اندیشیم. اما این رجعت همان بازگشت عیسی نیست که مسیحیت پیشگویی می‌کند. ییتس به رجعت به‌مثابه تصویر، به‌مثابه اسطوره، فکرت، استعاره، نوعی ترتیبات سبکی تجربه می‌نگرد. مبنای این تلقی همان Spiritus Mundi [جان جهان] است، اصطلاحی نیمه‌فنی که ییتس برای نامگذاری چیزی مثل ناخودآگاه جمعی همهٔ مردمان و به‌نوعی مجموعهٔ کهن‌الگوهایی که نمادهای مورداستفادهٔ ما برای درک جهان برآمده از آن است به کار می‌برد. به‌نظرم چنین فکرتی برای شاعر ملیِ مردمانی مسیحی، اگر بدعت‌گذارانه نباشد، بسیار افراطی است. ییتس می‌گوید که مسیحیت صرفاً نظمی نمادین در میان دیگر نظم‌هاست. تاریخی برای خودش دارد. همان‌طور که زمانی به وجود آمده بود اکنون رو به پایان است. همچنین می‌گوید که میلاد مسیح در بیت لحم برای جهانی که آن را اصلاح کرد کابوس بود، جهانی که از بیخ و بن تغییرش داد ــــ تغییری که ییتس اکنون به آن به چشم پایان عصر مسیحیت و نه تحقق آن می‌نگرد. همین‌جاست که این نکتهٔ آزاردهنده هم طرح می‌شود که مسیحْ خود جانور نااهلی بوده است.
‎(اینجا)

در ۱۹۳۵ ییتس کماکان در گفت‌و‌گوهایش بر حکومت استبدادی طبقات تحصیل‌کرده تأکید می‌کرد، اما با افزایش وحشت از فاشیسم و نازیسم دیگر از هیچ‌یک از دولت‌های موجود سخنی به میان نمی‌آورد. دوست رمان‌نویس او، اثل مانین، و ارنست تولر در برهه‌ای کوشیدند متقاعدش کنند که موضعی صریح علیه تمامیت‌خواهی بگیرد. آنها از او درخواست کردند که اوسیتزکی را که در زندان نازی‌ها بود برای جایزهٔ صلح نوبل پیشنهاد کند. ییتس زیر بار نرفت و در نامه‌هایی که در دفاع از خود نوشت از هر نوع نظام دولتی شناخته‌شده‌ای ابراز ناخشنودی کرد:

«سعی نکنید از من سیاستمدار بسازید، گمان نکنم حتی در ایرلند نیز هرگز دوباره به چنان آدمی تبدیل شوم ـــ با تعمیق درک من از واقعیت که به‌گمانم به افزایش سن‌و‌سالم برمی‌گردد، وحشت من از ظلم و ستم دولت‌ها بیش از پیش می‌شود، و اگر درخواست شما را اجابت می‌کردم، گویی مسئولیت بیشتری برای یکی از اشکال دولت نسبت به دیگر اشکال آن قائل بودم، و این خیانت به باورهایم بود. کمونیست‌ها، فاشیست‌‌ها، ناسیونالیست‌ها، حامیان روحانیت، مخالفان روحانیت، جملگی همسنگ شمار قربانیانشان مسئولیت دارند. من سکوت نکرده‌ام، من یگانه ابزارِ در تملکم را به کار برده‌ام ـــ نظم. اگر شعرهایم را دم دست دارید، نگاهی به شعری با نام «ظهور» بیندازید.شانزده یا هفده سال پیش نوشته شده و وقایع جاری را پیش‌گویی کرده است. از آن زمان به این سو، بارها و بارها همین را نوشته‌ام... من سنگدل نیستم، هر عصبی از وحشت وقایع جاری در اروپا به لرزه می‌افتد، «غرقه می‌شود آیین بی‌گناهی».
‎(صص ۲۸۲-۲۸۱)

سرود «The Second Coming»، با نیرویی حیرت‌انگیز، بسیاری از خوانندگان را سردرگم می‌کند، زیرا تصور می‌کنند که عنوان شعر به مسیح ارجاع دارد، اما این‌طور نیست. آنچه در مناجات ییتس از نو زاده می‌شود و بازمی‌گردد ابوالهول یک‌چشم و مذکر مصری، خدای خورشید، است. شاعر از روی شناخت (ولو با نوعی انزجار عاطفی) او را می‌ستاید، زیرا این جانور نااهل نویدبخش پایان مکاشفهٔ مسیحی و جایگزینی آن با موج ضدانقلابی فاشیسم است.* من مطمئن نیستم که فاشیسم رؤیابینانه به‌لحاظ انسانی از قساوت‌های هولناک فاشیسم بالفعل پذیرفتنی‌تر باشد، اما «The Second Coming» بی‌هیچ‌چون‌و‌چرا شعری است والا و نمونهٔ مثال‌زدنیِ زبان‌ورزی و طغیان مهارشده.
‎(ص ۸)

ییتس از روی شیطنت این عنوان تکان‌دهنده را از آموزهٔ مسیحی و پیش‌بینی رجعت مسیح در انجیل متی ، باب ۲۴،** برگرفته است، و شعر به رؤیای جانور آخرالزمان در مکاشفات یوحنا*** اشاره دارد. در کنار این موارد اگر این نکته را نیز در نظر بگیریم که در پایان شعر از بیت لحم، جایی که کمابیش همیشه یادآور دوران طفولیت عیسی است، به‌عنوان زادگاه یاد شده، آنگاه می‌توانیم درک کنیم که چرا بسیاری از ناقدان به خطا می‌روند و صرفاً در پی یافتن تناظرهای مسیحی در این شعرند. مع‌الوصف، شعر درواقع این باور ییتس را به تصویر می‌کشد که رخدادهای خشونت‌آمیز و آخرالزمانی عصر او نوید تغییر خدا را می‌دهد و ۲۰۰۰ سال سروری مسیحیت رو به پایان است.
‎(ص ۲۸)

ییتس در چارچوبی نمادین و عرفانی به تاریخ می‌نگریست. او شاعری است که همراه با همسرش به تمرین نگارش خودکار می‌پرداخت و بر آن بود که مردگان از طریق زندگان سخن می‌گویند. همین ییتس باطنی‌گرا اندیشمندی حقاً و فوق‌العاده عجیب بود. او شرحی نظام‌مند از ذهن و تاریخ به دست داد. همان‌طور که در جلسهٔ پیش، هنگام بحث دربارهٔ «سرود انگس سرگردان» و علاقهٔ روزافزون ییتس به کیمیاگری گفتم، درواقع نیازی به درک و فهم کامل نظام فکری ییتس نیست، کاری که برای شروع آن باید سراغ کتاب او با نام رؤیا رفت. نیازی به درک و فهم کامل گرایش باطنی او برای خواندن درست شعرهایش نیست. ییتس می‌گفت که صداهایی از جهان دیگر که با آنها ارتباط است «استعاره‌های شعری» را در اختیارش می‌گذارند. این همان چیزی است که آنها تقدیمش می‌کردند. آنها همچنین به‌گفتهٔ خودش «ترتیبات سبْکی تجربه» را در اختیارش می‌گذاشتند. گرایش باطنیْ اشکال زیبایی‌شناختی را برای درک روان فردی و رخداد تاریخی در اختیار ییتس می‌گذارد. این همان رویکردی است که به‌زعم من برای درک نمادهای باطنی مختلف در یکی دیگر از شعرهای بزرگ در این دوره از شاعری او، چند صفحه بعدتر، «The Second Coming» در صفحهٔ ۱۱۱، به آن نیاز داریم.
‌‏-۱-