۲۰ بررسی اولیه که میتواند از یک بحران پیشگیری کند
اول به نوزاد نگاه کنید، نه به مانیتور.
ابتدا مشخص کنید که آیا افت اشباع اکسیژن واقعی است یا خیر؛ با ارزیابی رنگ پوست، الگوی تنفس، ضربان قلب، پرفیوژن و سطح فعالیت بالینی نوزاد.
🔹 ۱. پوزیشن و عملکرد پروب پالساکسیمتر
محل قرارگیری پروب، چسبندگی مناسب آن و شکل موج (Waveform) را بررسی کنید، پیش از آنکه افت اشباع را بهعنوان هیپوکسمی واقعی تلقی کنید.
🔹 ۲. کیفیت پرفیوژن محل پروب
بررسی کنید که آیا پروب جریان خون ضربانی کافی دریافت میکند و آیا ضربان قلب نمایشدادهشده با ECG یا ضربان قلب بالینی نوزاد مطابقت دارد یا خیر.
🔹 ۳. باز بودن راه هوایی
بهطور فوری احتمال انسداد راه هوایی را بررسی کنید؛ از جمله انسداد ناشی از ترشحات، وضعیت نامناسب لوله تراشه، فلکسیون گردن یا پوزیشن نامناسب راه هوایی.
🔹 ۴. بررسی لوله تراشه در نوزاد انتوبه
در صورت وجود لوله تراشه، محل قرارگیری، عمق، فیکساسیون، باز بودن لوله و احتمال جابهجایی ناگهانی را بررسی کنید.
🔹 ۵. انسداد لوله تراشه و تجمع ترشحات
اگر افت اشباع همراه با افزایش فشار راه هوایی یا کاهش حرکات قفسه سینه است، به انسداد لوله تراشه یا تجمع بیش از حد ترشحات شک کنید.
🔹 ۶. بررسی مدار تنفسی
بررسی کنید که مدار ونتیلاتور یا CPAP دچار قطعشدگی، پیچخوردگی، انسداد یا نشتی قابلتوجه نشده باشد.
🔹 ۷. بررسی اکسیژن تحویلی
اطمینان حاصل کنید که غلظت اکسیژن تجویزشده واقعاً به نوزاد میرسد و بلندر، تیوبینگ و منبع اکسیژن بهدرستی کار میکنند.
🔹 ۸. بررسی فشار CPAP یا ونتیلاتور
فشار ایجادشده توسط CPAP یا ونتیلاتور را بررسی کنید؛ کاهش فشار اتساعدهندهٔ ریه میتواند موجب بازشدن ناكافي الوئول ها (Alveolar Derecruitment)، افزایش کلاپس آلوئولی و در نتیجه هیپوکسمی شود.
🔹 ۹. مقایسه با وضعیت پایه نوزاد
تعداد تنفس، میزان تلاش تنفسی، حرکات قفسه سینه و صداهای تنفسی را با وضعیت قبلی نوزاد مقایسه کنید.
🔹 ۱۰. احتمال پنوموتوراکس
کاهش ناگهانی و یکطرفه صداهای تنفسی همراه با بدترشدن حاد وضعیت نوزاد باید فوراً احتمال پنوموتوراکس را مطرح کند.
🔹 ۱۱. بررسی آتلکتازی حاد
بهویژه پس از تغییر پوزیشن، ساکشن، اکستوباسیون یا از دست رفتن فشار راه هوایی، احتمال آتلکتازی حاد را در نظر بگیرید.
🔹 ۱۲. بررسی علل ریوی پیشرونده
در صورت تداوم یا تشدید افت اشباع، به ادم ریوی، تشدید بیماری زمینهای ریه، پنومونی یا خونریزی ریوی (Pulmonary Hemorrhage) توجه کنید.
🔹 ۱۳. بررسی وضعیت قرارگیری نوزاد
پوزیشن نوزاد را بررسی کنید؛ فلکسیون یا چرخش گردن و وضعیت نامناسب بدن میتواند راه هوایی را تحت تأثیر قرار داده یا مکانیک ریه را مختل کند.
🔹 ۱۴. بررسی اتساع ناگهانی شکم
اتساع حاد شکم میتواند حرکت دیافراگم و تهویه را مختل کند، بهویژه در نوزادانی که تحت تهویه مکانیکی قرار دارند.
🔹 ۱۵. بررسی کمخونی حاد یا خونریزی
اگر افت اشباع همراه با رنگپریدگی، تاکیکاردی، هیپوتانسیون یا تشدید اختلال پرفیوژن است، احتمال کمخونی حاد یا خونریزی را بررسی کنید.
🔹 ۱۶. بررسی دما و قند خون
هیپوترمی و هیپوگلیسمی میتوانند ناپایداری تنفسی و قلبیعروقی را تشدید کنند؛ بنابراین دمای بدن و گلوکز خون را بررسی کنید.
🔹 ۱۷. ارزیابی قلبیعروقی
ضربان قلب و فشار خون را بررسی کنید و به هیپوتانسیون، برادیکاردی یا کاهش برونده قلبی توجه داشته باشید؛ زیرا هر افت اشباعی الزاماً منشأ ریوی ندارد.
🔹 ۱۸. احتمال PPHN
در صورت هیپوکسمی شدید یا نوساندار (Labile) که با شدت بیماری ریوی نوزاد تناسب ندارد، هیپرتانسیون ریوی پایدار نوزاد (PPHN) و ایجاد شانت راست به چپ را در نظر بگیرید.
🔹 ۱۹. ارزیابی مجدد ABCDE
اگر علت افت اشباع مشخص نیست، همزمان با بررسیهای تکمیلی، ارزیابی سیستماتیک Airway, Breathing, Circulation, Dextrose, Equipment (ABCDE) را مجدداً انجام دهید.
🔹 ۲۰. بررسیهای تکمیلی هدفمند
در صورت باقیماندن ابهام، گاز خون مناسب و بررسیهای تشخیصی تکمیلی را انجام دهید؛ اما در تمام مراحل، وضعیت بالینی نوزاد را بهطور مداوم مجدداً ارزیابی کنید.
این چکلیست بر اساس اصول مطرحشده در Fanaroff & Martin و با بهرهگیری از منابع احیا و مراقبت تنفسی نوزادان تدوین شده است
خانم دکتر رزا مصطفایی (متخصص کودکان)
@TebeAtfal
