💢 راز ماندگاری رنگ های مصر باستان؛ ترکیباتی پیچیده تر از تصور دانشمندان
پژوهشهای جدید روی آثار مصر باستان نشان میدهد رنگهای بهکاررفته، ترکیبی بسیار پیچیده از چسبهای حیوانی متنوع و فراوردههای گیاهی مانند کنجد و مورینگا بودهاند.
به گزارش مجله باستان شناسی ، یافتههای حاصل از یک پژوهش تازه نشان میدهد هنرمندان مصر باستان برای ساخت رنگهای خود تنها به ترکیبات ساده تکیه نمیکردند؛ بلکه با بهکارگیری چسبهای بهدستآمده از چندین گونه جانوری و همچنین فراوردههای گیاهی مانند کنجد و مورینگا، فرمولهایی بهمراتب پیشرفتهتر و ماندگارتر از آنچه تصور میشد خلق کرده بودند.
مصر باستان گنجینهای از آثار هنری کمنظیر از جمله نقاشیهای دیواری، تابوتهای چوبی و نقشبرجستههای آهکی را برای ما به یادگار گذاشته است. با وجود گذشت هزاران سال، بسیاری از این آثار همچنان رنگهای زنده و درخشان خود را حفظ کردهاند؛ امری که نشاندهنده کیفیت و مهارت بالا در انتخاب و ترکیب مواد اولیه رنگسازی است.
بهتازگی پژوهشی در مجله معتبر Science Advances منتشر شده است که با دقتی موشکافانه، چسبها و پیوندهدهندههای آلیِ بهکاررفته در این شاهکارهای باستانی را مورد بررسی قرار داده است.
یک تیم بینالمللی متشکل از باستانشناسان، مرمتگران و تاریخدانان، ۲۸ نمونه میکروسکوپی از ۱۴ اثر هنری نقاشیشده را بررسی کردند؛ آثاری که قدمت آنها به بازه زمانی بین ۱۴۲۵ پیش از میلاد تا ۴۰۰ میلادی برمیگردد. این مجموعه شامل تابوتها، نقاشیهای دیواری مقابر، سنگهای آهکی رنگآمیزیشده و تزیینات گچی مومیاییها از موزههای مختلف اروپا بود.
محققان برای شناسایی پروتئینهای موجود در چسبها و مادههای پیونددهنده رنگ، از روش پیشرفته «پروتئومیکس» (بررسی ساختار پروتئینها با طیفسنجی جرمی) بهره بردند. این فناوری امکان تعیین دقیق منشأ زیستی مواد را فراهم میکند.
نتایج شگفتانگیز بود؛ فرمول رنگهای مصری بسیار پیچیدهتر از فرضیات پیشین باستانشناسان است. در بخش چسبهای حیوانی، علاوه بر کلاژن بهدستآمده از گاو، آثاری از گوسفند یا بز، الاغ، اسب و حتی نوعی بز کوهی نیز کشف شد. شواهد نشان میدهد این چسبها صرفاً از استخوان پختهشده نبوده، بلکه از پوست و بافتهای همبند این حیوانات ساخته شدهاند. همچنین ردپای پروتئینهای گیاهی متعددی در نمونهها به دست آمد.
پژوهشگران اعلام کردند این روش وجود چسبهای حاصل از کلاژن ترکیبی چند حیوان را تأیید کرده و برای نخستین بار نشان داده که مصریان باستان از پروتئینهای گیاهی، بهویژه فراوردههای کنجد و مورینگا، در ساخت رنگها استفاده میکردهاند.
از آنجا که دانههای کنجد و مورینگا معمولاً برای روغنگیری استفاده میشوند، محققان آزمایشهای شیمیایی بیشتری انجام دادند تا بدانند آیا هنرمندان از روغن خالص استفاده کردهاند یا ترکیب دیگری در کار بوده است.
آنالیزها نشان داد مادهای غنی از پروتئین با رگههایی از چربی وجود دارد. این یافته ثابت میکند نقاشان مصری از روغن خالص استفاده نکردهاند؛ بلکه احتمالاً «کنجاله» دانهها را بهکار بردهاند—یعنی همان ماده غنی از پروتئینی که پس از فشردن و روغنگیری از دانهها باقی میماند.
تلفیق روش پروتئومیکس با سایر تکنیکهای شیمیایی پیشرفته و تطبیق آنها با شواهد تاریخی و باستانشناسی، این دیدگاه را تقویت کرد که هنرمندان باستان هوشمندانه از فراوردههای جانبی دانهها استفاده میکردند.
این دستاورد علاوه بر اینکه نبوغ و شناخت عمیق هنرمندان مصر باستان از مواد را آشکار میسازد، به مرمتگران امروزی نیز کمک میکند تا ساختار آثار را بهتر شناخته و روشهای حفاظتی دقیقتر و ماندگارتری برای آنها توسعه دهند.
https://archaeologymag.com/2026/08/egyptian-paint-had-surprising-ingredients/
🆔@ScientificDialectics
Archaeology News Online Magazine
Ancient Egyptian paint had surprising ingredients and was more complex than thought, study finds | Archaeology News Online Magazine
Ancient Egyptian artworks reveal animal glues and plant products from sesame and moringa, offering new clues about ancient paint materials.
3August 31, 2026 320 4
