🧊 ردیابی ماهیگیران روی یخ؛ وقتی زیستشناسی تصمیمگیری در طبیعت رو میشود
تصور کنید در دل زمستان فنلاند، روی سطحی از یخ به ضخامت نیممتر ایستادهاید. با یک مته دستی، سوراخی در یخ باز میکنید و قلاب را تا ته دریاچه پایین میفرستید. اما حالا مهمترین چالش پیش روی شماست: همین جا بمانم یا جای دیگری را امتحان کنم؟
به این نوع از ماهیگیری، «یخزنی» (Ice fishing) میگویند؛ یک سنت کهن برای تأمین غذا در مناطق قطبی و نیمهقطبی که امروزه به یک رقابت حرفهای و نفسگیر هم تبدیل شده است. شرکتکنندگان در این مسابقات باید میان کولاک برف را بشکافند، مسافتهای طولانی را در برفهای سفت طی کنند و مدام این سؤال را پاسخ دهند: به غریزه و تجربهی شخصیام تکیه کنم، یا رفتار رقبا را زیر نظر بگیرم؟
پژوهشگران مؤسسهی ماکس پلانک بهتازگی در مجلهی *Science* مقالهای منتشر کردهاند که دقیقاً به همین پرسش بنیادین در زیستشناسی فرگشتی پاسخ میدهد: «آدمی در طبیعت، اطلاعات اجتماعی را چطور با یافتههای شخصیاش تلفیق میکند؟»
برای این کار، آنها بهجای اتاقهای سرد آزمایشگاهی، به دل مسابقات یخزنی فنلاند زدند. ۷۴ ماهیگیر حرفهای را به دستگاههای جیپیاس فوقدقیق و دوربینهای کوچک روی کلاه مجهز کردند و طی ۴۷۷ سفر ماهیگیری، بیش از ۱۶ هزار تصمیمِ لحظهای (از جمله «کجا بروم» و «کی بروم») را ثبت و مدلسازی کردند.
نتیجهی تحلیل این دادههای کلان، پرده از سه حقیقت جذاب برداشت:
۱. جمعیت یعنی پول (یا بهتر بگوییم، یعنی ماهی)!
ماهیگیران تمایل دارند به سمت مناطقی بروند که سایر رقبا در آن مشغول به کارند. تراکمِ آدمها در یک نقطه، برای آنها یک «سیگنال اجتماعی» قدرتمند از وجود ماهی در عمق آب محسوب میشود.
۲. قانون بختآزمایی معکوس!
جالبتر اینکه، میزان موفقیت فرد، میزان وابستگیاش به دیگران را تغییر میدهد. وقتی یک ماهیگیر حسابی به قلابش ماهی میگیرد، جای خود را رها نمیکند و جستوجویش را محدود به همان حوالی میکند (یعنی به اطلاعات شخصیاش اعتماد کامل دارد). اما اگر چند ساعتی است که هیچچیزی نگرفته، ناگهان به یک «آدم-آدمبینی» حرفهای تبدیل میشود و سریع به سمت جاهایی میدود که شلوغتر است! یعنی بازندهها به برندهها چشم میدوزند.
۳. تفاوت تصمیمگیری «کجا» و «کی»
شاید جالبترین یافته این باشد که ذهن ما برای این دو تصمیم، دو سازوکار مجزا دارد:
- برای انتخاب مکان، اطلاعات اجتماعی حرف اول را میزند.
- اما برای تصمیم به ترکِ یک مکان، حرفِ اول را موفقیت یا ناامیدیِ شخصیِ خود فرد میزند، نه حرفِ دیگران!
علاوه بر این، تنوعِ رفتاریِ جذابی هم بین افراد دیده شد؛ مثلاً زنان شرکتکننده بیش از مردان از سرنخهای اجتماعی استفاده میکردند، و ماهیگیران مسنتر صبورتر بودند و مدت بیشتری در یک نقطه میماندند.
چرا این پژوهش برای زیستشناسان مهم است؟
چون برای اولینبار در مقیاسی وسیع و در یک بستر طبیعیِ کاملاً واقعی (نه در محیطِ آزمایشگاهیِ مصنوعی)، نشان داده شد که انسانها بهطور هوشمندانه و وابسته به موقعیت، بین «تجربهی زیستهی خود» و «چشمدیدنِ دیگران» یکی را انتخاب میکنند. این دقیقاً همان چیزی است که مدلهای ریاضیِ «یادگیری اجتماعیِ تطبیقی» پیشبینی میکردند، اما حالا با ردیابیِ جیپیاس روی یخهای فنلاند، تأیید شده است. حتی بهگفتهی یکی از پژوهشگران، این متد میتواند به مدیریتِ ذخایر ماهی و پیشبینی نقاط داغ صیادی هم کمک کند.
---
📚 مرجع مطالعه:
Schakowski, A., Deffner, D., Kortet, R., Niemelä, P. T., Kavelaars, M. M., Monk, C. T., Pykälä, M., & Kurvers, R. H. J. M. (2026). High-precision tracking of human foragers reveals adaptive social information use in the wild. *Science*, *391*(6784), eady1055.
DOI: [10.1126/science.ady1055](https://doi.org/10.1126/science.ady1055)
@PlantPhysiol
2
