- جەیکەب Jacob Shapiro ئەوکات خاوەنی گەورەترین رێکخراوی تاوانکاری(مافیاگەرێتی) بوو لە نیوۆرک و سەرانەی لە خەڵک دەسەند، جوولەکە بوو. وە جووەکان لەرێگەی تۆری لەشفرۆشیەکەوە ساڵانە نزیکەی ٥٠ ملیۆن دۆلاریان دەستدەخست کە بۆ ئەوکاتە نرخێکی زۆر زۆربوو.
- وە هەر ئەوکاتە لا گاردیا کە پارێزگاری نیوۆرک بوو یاسایەکی نوێی دەرکرد کە تاوانە رێکخراوەییەکانی نیوۆرک دەبێت لەناوخۆی نیوۆرک چارەسەربکرێن و رەوانەی پۆلیسی فیدراڵی نەکرێن. (لە ئەمریکا هەر ویلایەتێک پۆلیس و دەزگای ئەمنی تایبەت بەخۆیی هەیە، بەڵام کاتێک دۆسیەیەکی تایبەت هەبێت یاخود تاوانێک یان رێکخراوێکی تاوانکاری زۆر گەورە دەبن و لە جڵەو دەردەچن، ئەوکات پۆلیسی فیدراڵی کە سەر بە حکومەتن دێنە ناوەوە و دۆسیەکە لەلایەن ئەوانەوە بەرێوە دەبرێت.)
- کورت و پوخت لا گاردیا رێگری لەوە کرد حکومەتی فیدراڵی دەستوەردان بکات لە کاروباری تاوانە رێکخراوەییەکانی نیوۆرک، بەمەش جووەکان بەتەواوی رێگەیان بۆ شاپیرۆ خۆشکرد کە هەرچییەکی دەوێت لەگەڵ بازرگان و مافیا ئیتاڵییەکانی ئەوکاتی نیوۆرک بیکات، چونکە هەم حاکمی لەگەڵ بوو هەمیش پارێزگار. کە سەرجەمیان پێکەوە جوولەکە بوون، وە رێژەیەکی بێشوماری جوولەکەش وەکو کۆچبەر هاتبوونە ئەمریکا و بەتایبەتی نیۆرکەوە.
- جێگەی باسە جەیکەب شاپیرۆ بە رەگەز ئۆکرانی جوولەکە بوو.
- جووەکانی دیکەی کابینەکانی رۆزڤڵت کە دوو جەنگی جیهانی لەسەردەمی حوکمی رۆزڤڵتدا روویاندا:
Sanuel Rosenman, Henry Morgenthau Jr., Bernard Mannes Baruch, Benjamin Jacopson, Walter Lippmann, Felix Frankfurter …
- ئێدگار J. Edgar Hoover سەرۆکی ئەوکاتی FBI خۆی جوولەکە نەبوو بەڵام هەموو ژێردەستەکانی کە ئەرکی پێ دەسپاردن جوولەکەبوون و هاوکاریان بوو ، وە کارەکانی هووڤەر لەلایەن کەسێکی سەروو خۆیەوە پەسەند دەکران لە وەزارەتی دادی ئەمریکا بەناوی Harold Nathan کە بەهەمان شێوە کاری بۆ جووەکان دەکرد، وە زانیارییە هەژەندئاساکە ئەوەیە کە هوڤەر لە سەردمی ئەوکاتی ئەمریکادا و لەو پێگەیەدا هاورەگەزخواز بوو.
- لە سەرەوە ئاماژەمان بە بێرنارد بروک داوە کە سەرۆکی بۆردی پیشەسازی وەزارەتی جەنگی ئەمریکا بوو ئەوکات، بروک جگە لەوەی هەندێک کەس پێیان دەوت سەرۆکی شاردراوەی ئەمریکا و دەسەڵاتی لە رۆزڤڵت زیاترە، بیرۆکەیەکی نوێیشی بەکارهێنا بۆ زیادکردنی دەسەڵاتی جووەکان، ئەویش ئەوەبوو لەکاتی جەنگی جیهانیدا بە ئەوروپییەکانی وت ئەمریکا خواردنتان بۆ دابیندەکات، بەوشێوەیە لە ئەمریکا زۆرینەی زەوییەکانی جوتیارە سەربەخۆکان و زەوییەکانی دیکەش چوونە ژێر دەسەڵاتی بروک و وەزارەتی جەنگەوە بەبیانووی ناردنی خواردن بۆ ئەوروپا وەکو پێویستی جەنگەکە، بەڵام راستیەکەی ئەوەبوو کە بروک ئەم رێکارەی بۆ بەهێزکردنی پێگەی جووەکان بەکاردەهێنا.
- ئەو کەسەی ڕێکارە واقعیەکەی ئەم بیرۆکەیەی جێبەجێکرد ناوی David Lubin بوو ئەوکات وەکو چاکساسیخواز و داهێنەر سەیردەکرا، لەکاتێکدا بیرۆکەکەی ئەوەبوو کە بانکەکان پێویستییە سەرەتاییەکان بۆ جوتیارەکان دابیندەکەن و لەپاشان پشکیان لێ وەردەگرن، بەڵام ئەگەربێتوو وەرزێک وەرزی دوورینەوە خراپ بوو، ئەوا زەوی جوتیارەکە دەبێت بە زەوی بانکەکان و بانکەکان دەبنە خاوەنی زەوییەکە.
- هاوکات لەبەرئەوەی جووەکان ئەم رێگایەیان لە ئەڵمانیا و یەکێتی سۆڤیەت پەیرەو کردبوو، وە دەستبەسەرداگرتنی زەوی جوتیارەکان لەو دوو وڵاتە دووچاری کێشەی کردبوون و جوتیارەکان لێیان هاتبوونە دەنگ، بۆیە هاتن کەسێکی جوویان کردە سەرۆکی یەکێتی جوتیارانی ئەوکاتی ئەمریکا بەناوی Aaron Sapiro بۆ ئەوەی دەنگی جوتیارەکان جڵەوبکات.
- وە لەپاش ئەوەی هەرکەس لە ئەمریکییەکان ئەم رێکارە نوێیانەی جووەکانیان بەدڵ نەبوو، ئەوا دەستی کاری مەکسیکی دەهێننە ناو ئەمریکا و ئەوان کارەکان بەدڵی جووەکان ئەنجامدەدەن.
دەتوانن هەریەک لەم زانیارییانەی لەم بابەتەدا نوسراون، بەدواداچوونی زیاتری بۆ بکەن تاوەکو هۆکار و مەبەستە بنەرەتییەکان و وردەکاری زیاتری تێدا بدۆزنەوە، وە دڵنیاتان دەکەمەوە ئەمە کەمترین زانیارییە لەسەر ئەوەی کە چۆن جووەکان دەستیان بەسەر ئەمریکادا گرتووە و دواتر هەر ئەمریکایان بەکارهێناوە بۆ ئەوەی دژی دوژمنەکانیان بجەنگن و مەودای دەسەڵاتیان لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی فراوانتر بکەنەوە.
500
