🍽️ غذا به مثابهی یک امر سیاسی
بازخوانی تغییرات سبک تغذیه و نابرابری در ایران امروز
✍️ فریبا نظری
مشاهدات میدانی از سبک تغذیه و الگوهای مصرف در کلانشهر تهران، بهویژه در سال ۱۴۰۵، نشانههایی از دگرگونی عمیق در زیست روزمره و فرسایش تدریجی هابیتوس طبقه متوسط را آشکار میکند؛ تغییراتی که دیگر صرفاً به «سلیقه غذایی» مربوط نیستند، بلکه به بازتعریف اجباری تمایزات اجتماعی اشاره دارند.
🥘 نشانههای تغییر در سفرههای شهری
برخی از مهمترین نشانههای این دگرگونی عبارتاند از:
🔹 رواج منوهایی با عنوان «نیمپرس»، «غذای اقتصادی»، «مینیپرس» و «خورش بدون گوشت»
🔹 افزایش دکههای غذای خیابانی با محوریت سیبزمینی و تخممرغ آبپز در برخی مناطق تهران
🔹 کاهش تنوع غذایی در کافهها و رستورانها
🔹 افزایش تقاضا برای اقلام ارزانتر مانند آبِ کلهپاچه بهجای مغز، زبان و گوشت
🔹 کاهش حجم غذاهای سنتی مانند آش، هلیم، سالاد و سیبزمینی سرخکرده
🔹 بازگشت و رونق غذاهای کمهزینه و فراموششده مانند دمپختک، دمی گوجه، کلهجوش و آبدوغخیار
🌍 غذا؛ فراتر از یک نیاز زیستی
غذا تنها ابزاری برای تغذیه نیست؛ بلکه یکی از مهمترین عرصههای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی زندگی انسانهاست. امنیت غذایی پایدار نیز از اساسیترین وظایف نظامهای حکمرانی به شمار میرود. با این حال، عواملی مانند:
⚔️ جنگ
🌪️ بلایای طبیعی
📉 رکود اقتصادی
🏛️ ناکارآمدی حکمرانی
⚖️ نابرابریهای ساختاری
میتوانند این امنیت را بهشدت تضعیف کنند.
🥙 وقتی غذا سیاسی میشود
در چنین شرایطی، غذا از یک نیاز صرف زیستی فراتر رفته و به یک «امر سیاسی» تبدیل میشود؛ یعنی عرصهای که در آن، قدرت، عدالت، نابرابری و بقا به چالش کشیده میشوند.
در ایران امروز، تورم فزاینده و افزایش قیمت مواد غذایی، نوع تغذیه را از یک انتخاب فرهنگی به شاخصی از نابرابری اجتماعی تبدیل کرده است. سفرههای کوچکتر، حذف تدریجی پروتئین و لبنیات، و وابستگی به غذاهای ارزان و کمکیفیت، تنها نشانههای اقتصادی نیستند؛ بلکه بازتابی از شکافهای عمیق اجتماعیاند.
⚠️ سفرههای خالی و سیاست
وقتی دسترسی به غذا به مسئلهای سیاسی تبدیل میشود، واکنشهای جامعه نیز ماهیتی سیاسی پیدا میکنند. اعتراضات معیشتی، راهبردهای خانوادگی برای مقابله با سوءتغذیه و تلاش روزمره برای بقا، همگی شکلهایی از مواجهه با ساختارهای قدرت هستند.
اینکه چه کسی توان خرید گوشت، لبنیات و پروتئین را دارد و چه کسی ناچار به مصرف کالریهای ارزان برای زنده ماندن است، صرفاً یک مسئلهی اقتصادی نیست؛ بلکه مستقیماً به توزیع قدرت و عدالت اجتماعی مربوط میشود.
🌐 امنیت غذایی؛ مسئلهای جهانی
در سطح جهانی نیز غذا همواره با قدرت سیاسی گره خورده است؛ از استفاده از غذا بهعنوان ابزار فشار در جنگها و تحریمها گرفته تا سلطه بر بذر، زمین و منابع آب.
بر اساس شاخص جهانی امنیت غذایی، کشورهایی مانند فنلاند، ایرلند، نروژ و فرانسه در بالاترین رتبهها قرار دارند. این شاخص، امنیت غذایی را بر پایه توان خرید، دسترسی، کیفیت و پایداری ارزیابی میکند. کاهش قدرت خرید، امروز یکی از مهمترین تهدیدهای امنیت غذایی در جهان و بهویژه در ایران است.
🥖 جمعبندی
مسئلهی ایران امروز، بیش از آنکه «قحطی» باشد، «کاهش دسترسی اقتصادی به غذا» است. حذف تدریجی مواد غذایی باکیفیت و کوچ اجباری به سمت غذاهای ارزان و کمارزش، تنها یک بحران تغذیهای نیست؛ بلکه بازتولید خاموش نابرابری و خشونت اجتماعی است.
📌 وقتی غذا به یک امر سیاسی تبدیل میشود، تلاش برای دسترسی به آن نیز دیر یا زود، چهرهای سیاسی به خود میگیرد.
💬 به ما بپیوندید:
🔹 کانال تغذیهی پزشکی:
👉 t.me/MedicalNut
Telegram
کانال "تغذیهی پزشکی"
انتشار و اشتراک اخبار و محتواهای مربوط به غذا و علوم تغذیهی نوین
5
2July 5, 2026 2.5K 28
