Channels

Top 100 Trending New

Categories

Crypto Gaming News Entertainment Music Sports Tech Gambling Bots and mini apps Finance Business Education Lifestyle Health Travel Auto Fashion Jobs Dating Deals and shopping

Stickers

Stickers Emoji Themes Wallpapers

Bots Gifts Tools

Currency

$ USD ₽ RUB € EUR ₴ UAH ₸ KZT ₺ TRY zł PLN ₪ ILS AED AED R$ BRL Rp IDR RM MYR ¥ JPY ₩ KRW CN¥ CNY

Theme

Português (Brasil)

Bahasa Indonesia

Беларуская

Українська

Channels Categories Stickers Bots Gifts Tools

Premium Wiki Glossary Legal

Notifications Settings Log in

ایران و اسلام: پست #534 — TG.ME

ایران و اسلام@IranvaIslam · 361 subscribers Open in TelegramOpen

t.me/IranvaIslam/534

September 3, 2026 147 1

More from this channel

وقتی طبیعت وارد تاریخ ایران می‌شود تاریخ ایران را اگر از بلندیِ کاخ‌ها و میدان‌های جنگ نگاه کنیم، سرگذشتی است از شاهان و سپاهیان، شورش‌ها و فروپاشی‌ها، تاج‌ها و تخت‌هایی که آمدند و رفتند. اما اگر اندکی متفاوت بنگریم؛ به جایی می‌رسیم که تاریخ، پیش از آن‌که در فرامین سیاسی نوشته شود، در جوی آب، خوشهٔ گندم، ریشهٔ درخت و ترکِ زمین رقم خورده است. درست در همین نقطه است که کتاب The Lion and the Sun: Environmental History and the Formation of Modern Iran نوشتهٔ James M. Gustafson چشم‌اندازی تازه پیش روی ما می‌گشاید. گوستافسون، تاریخ ایران را از زاویه‌ای کمتر دیده‌شده بازمی‌خواند: طبیعت نه پس‌زمینهٔ تاریخ، بلکه یکی از نیروهای سازندهٔ آن است.پرسش اصلی او این است که چگونه ایران، که در عصر صفوی یکی از قدرت‌های بزرگ اوراسیا بود، در سده‌های پس از آن با بحران‌هایی عمیق در جمعیت، کشاورزی، منابع و توان سیاسی روبه‌رو شد. پاسخ کتاب، تنها در جنگ‌ها و رقابت‌های سیاسی جست‌وجو نمی‌شود؛ بلکه باید آن را در خشکسالی‌ها، دگرگونی‌های اقلیمی، کاهش منابع، قحطی‌ها، بیماری‌ها، زلزله‌ها و دگرگونی رابطهٔ انسان با سرزمین نیز جست‌وجو کرد. اهمیت کتاب در این است که نویسنده به یک روایت سادهٔ «طبیعت سبب زوال شد» بسنده نمی‌کند. او می‌کوشد نشان دهد که محیط زیست، هنگامی که با دولت، اقتصاد، جامعه و تصمیم‌های انسانی درهم می‌آمیزد، به نیرویی تاریخی بدل می‌شود. از همین رو، بحران اقلیمی در این کتاب نه تقدیری محتوم، بلکه عاملی است که آثارش بسته به ساختارهای سیاسی و اجتماعی، شکل‌های متفاوتی پیدا می‌کند. روش پژوهش نیز به اندازهٔ موضوع آن درخور توجه است. گوستافسون داده‌های محیطی، از جمله اطلاعات حاصل از سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) و تحلیل حلقه‌های درختان را با منابع تاریخی در کنار هم می‌نشاند: تواریخ درباری، فرمان‌های اداری، تاریخ‌های محلی، متون جغرافیایی و اسناد وقفی. بدین‌سان، دو زبان ظاهراً دور از هم ــ زبان طبیعت و زبان آرشیو ــ در یک روایت تاریخی به گفت‌وگو درمی‌آیند. کتاب در سه حرکت بزرگ پیش می‌رود: نخست، بحران‌های محیطی ایران در دورهٔ پیشامدرن و به‌ویژه مسئلهٔ «عصر یخبندان کوچک»؛ سپس مناسبات میان کشاورزی، روستا، مرتع و شهر؛ و سرانجام پیوند میان فجایع طبیعی، قحطی، بیماری،جابه‌جایی‌های جغرافیایی، انقلاب مشروطه و شکل‌گیری جغرافیای تازهٔ ایران در اواخر قرن نوزدهم و آغاز قرن بیستم. با این همه، ارزش اصلی اثر شاید در تغییر یک عادت دیرینهٔ تاریخ‌نگاری باشد: اینکه طبیعت را از حاشیهٔ روایت تاریخی به متن آن بازگرداند. در این نگاه، قحطی فقط کمبود نان نیست؛ زلزله فقط فروریختن بناها نیست؛ خشکسالی فقط غیبت باران نیست. هر یک می‌تواند مناسبات اجتماعی را جابه‌جا کند، مهاجرت پدید آورد، بازارها را دگرگون سازد، اقتدار دولت را بیازماید و حتی مسیر تحولات سیاسی را تغییر دهد. کتاب نخستین‌ بار در ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۵ منتشر شد و نسخهٔ شومیز آن در ۲۰۲۶ عرضه شده است. این اثر همچنین در جایزهٔ کتاب Saidi-Sirjani در سال ۲۰۲۶ شایستهٔ تقدیر (Honorable Mention) شد. کتاب در ۲۷۲ صفحه، روایتی را پیش می‌نهد که هم برای تاریخ‌پژوهان و هم برای هر خواننده‌ای که می‌خواهد ایران را فراتر از سلسله‌ها و پادشاهان بشناسد، خواندنی و تأمل‌برانگیز است. در پایان، شاید زیباترین دستاورد کتاب همین باشد که پس از خواندن آن، دیگر هنگام عبور از یک دشت خشک، دیدن یک قنات متروک، شنیدن روایت یک قحطی یا حتی نگاه‌کردن به حلقه‌های بریدهٔ یک درخت، نتوانیم آنها را صرفاً پدیده‌هایی طبیعی بدانیم. در چوبِ خاموشِ درخت نیز گاه تاریخ پنهان است؛ در سکوتِ خاک نیز خاطره‌ای از آدمیان باقی می‌ماند. گوستافسون ما را وامی‌دارد تاریخ ایران را نه فقط در آنچه انسان بر سرزمین نوشته است، بلکه در آنچه سرزمین بر زندگی انسان نوشته است، بخوانیم. @IranvaIslam 63·Sep 6

@IranvaIslam 64·Sep 6 سه امپراتوری و یک مورخ؛ مصلح‌الدین لاری و هنرِ تاریخ‌نگاری میان مرزها گاهی برای فهم یک مورخ، بیش از آنکه به آنچه دربارهٔ گذشته نوشته است بنگریم، باید به جایی که خودِ مورخ در آن ایستاده است نگاه کنیم. مصلح‌الدین لاری از همین دست تاریخ‌نگاران است؛ عالمی که زندگی فکری و علمی‌اش در مرزهای یک دولت و یک دربار نماند و میان جهان‌های تیموری، صفوی و عثمانی حرکت کرد. از همین رو، تاریخ را نیز نه از یک مرکز ثابت، بلکه از فضای میان امپراتوری‌ها روایت کرد. کتاب نیلاب سعیدی با عنوان Three Empires and Persian Historiography: The Thought of Muṣliḥ al-dīn Lārī که در سال ۲۰۲۵ به‌وسیلهٔ انتشارات Routledge منتشر شده، از معدود پژوهش‌های مستقلی است که مصلح‌الدین لاری را در مرکز مطالعهٔ خود قرار داده است.کانون کتاب، مرآة‌الادوار و مرقاة‌الاخبار، تاریخ عمومی فارسی لاری است؛ اثری که در آستانهٔ سلطنت سلیم دوم به پایان می‌رسد و از خلال آن می‌توان نسبت یک عالم فارسی‌نویس را با سه فضای سیاسی و فکری متفاوت دنبال کرد. اهمیت کار سعیدی در این است که لاری را صرفاً «مورخی عثمانی» یا نویسنده‌ای در خدمت یک دربار نمی‌بیند. او لاری را مورخی میان امپراتوری‌ها می‌خواند؛ مورخی که تجربهٔ جابه‌جایی و زیست در چند فضای سیاسی، زاویهٔ نگاه او به گذشته را نیز دگرگون کرده است. اینجا مفهوم «تاریخ‌نگاری فراملی» اهمیت می‌یابد؛ نه به معنای امروزیِ ملت و ملیت، بلکه به معنای جهانی که در آن دانشمند، کتاب، زبان، اندیشه و حافظه بسیار آسان‌تر از مرزهای سیاسی حرکت می‌کردند. در این میان، فارسی فقط زبان تألیف نیست؛ زبان گردش دانش است. لاری در جهانی می‌نویسد که فارسی هنوز یکی از مهم‌ترین زبان‌های دانش، ادب و تاریخ در پهنه‌ای گسترده از ایران و آسیای مرکزی تا هند و قلمرو عثمانی است. بنابراین مرآة‌الادوار را می‌توان نه فقط یک تاریخ عمومی، بلکه سندی از حرکت دانش تاریخی در یک جهان چندمرکزی دانست. اما شاهکار روش سعیدی، توجه به نحوهٔ روایت لاری است. تاریخ در اینجا آینه‌ای شفاف و بی‌طرف نیست؛ آینه‌ای است که خودِ مورخ بر آن نقش زده است. لاری با انتخاب، حذف، برجسته‌سازی و ترتیب روایات، گذشته را بازسازی می‌کند. بنابراین پرسش فقط این نیست که «لاری چه گفته است؟»؛ بلکه باید پرسید: «چه چیزهایی را می‌توانست بگوید و نگفت؟» این پرسش در بحث صفویان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. سعیدی نشان می‌دهد که لاری در مواجهه با صفویان، روایتی متفاوت و گاه همراه با سکوت‌های گزینشی عرضه می‌کند. سکوت در اینجا فقدان روایت نیست؛ خود، نوعی روایت است. حذف یک حادثه، کم‌رنگ کردن یک شخصیت یا نپرداختن به موضوعی خاص، می‌تواند نشانهٔ موقعیت فکری و سیاسی مورخ باشد. از همین منظر، تاریخ‌نگاری لاری را باید نه فقط بر اساس «حضور»های متن، بلکه بر اساس غیاب‌های معنادار آن نیز خواند. در مقابل، هنگامی که لاری به میراث تیموری می‌رسد، لحن تغییر می‌کند. تیمور در تاریخ او چهره‌ای قهرمانانه پیدا می‌کند؛ فاتحی برخوردار از تدبیر، مهارت و توانایی سیاسی که در عین حال با دیانت، دانش و حمایت از اهل علم پیوند می‌یابد. اینجا لاری صرفاً گذشته را گزارش نمی‌کند؛ بلکه گذشته را به حافظه‌ای مطلوب تبدیل می‌کند. تیمورِ لاری، حاصل انتخاب و صورت‌بندی روایی اوست؛ شخصیتی تاریخی که در متن، دوباره ساخته می‌شود. روایت عثمانیان نیز سویه‌ای دیگر دارد. لاری از پیدایش عثمانیان و عثمان اول تا دورهٔ فترت پس از تیمور، محمد دوم، چالدران و سلطان سلیمان را دنبال می‌کند. در اینجا مسئلهٔ قدرت و مشروعیت اهمیت بیشتری می‌یابد. عثمانیان فقط سلسله‌ای از سلاطین نیستند؛ بلکه نمونه‌ای از شکل‌گیری، تثبیت و توجیه قدرت سیاسی‌اند. از کنار هم گذاشتن این سه روایت، منطق تاریخ‌نگاری لاری آشکارتر می‌شود: صفویان با احتیاط و سکوت‌های معنادار، تیمور با زبان قهرمانی، و عثمانیان با مسئلهٔ قدرت و مشروعیت روایت می‌شوند. پس سه امپراتوری در کتاب سعیدی فقط سه موضوع تاریخی نیستند؛ سه شیوهٔ متفاوت برای روایت قدرت‌اند. از این منظر، لاری را می‌توان «مورخ میانجی» نامید؛ مورخی که میان چند جهان سیاسی و فکری ایستاده است: میان ایران و عثمانی، میان میراث تیموری و نظم سیاسی جدید، میان دانش و دربار، و میان حافظه و قدرت. زندگی او فقط زمینهٔ تاریخ‌نگاری‌اش نیست؛ بخشی از روش تاریخ‌نگاری اوست. جابه‌جایی جغرافیایی، به جابه‌جایی در زاویهٔ دید تاریخی تبدیل شده است. و این شاید مهم‌ترین دستاورد کتاب سعیدی باشد: تاریخ‌نگاری فارسی را باید فراتر از مرزهای سیاسی خواند. مرزهای امپراتوری‌ها بر نقشه کشیده می‌شدند، اما کتاب‌ها، عالمان، مفاهیم، روایت‌ها و زبان‌ها از این مرزها عبور می‌کردند. @IranvaIslam 211·Sep 3

@IranvaIslam 98·Sep 3

@IranvaIslam 96·Sep 3

An open web layer over public Telegram — search, stats and channel reading right in your browser, no account, no install.

Not affiliated with Telegram FZ-LLC; all data comes from public sources.

Catalog

Top channels Categories Countries Search

Content

Stickers Emoji Gifts Themes Wallpapers

Help

Tools Wiki Glossary Blockchain Safety Premium Advertisers Advertising

© 2026 TG.ME · G.Media network· Updated 09/05/2026 · v0.2.0 · cd00242

Privacy Terms DMCA & complaints Report a violation

Where to next

iRo Proxy | پروکسی7.9M subscribers

Proxy MTProto | پروکسی7.5M subscribers

اخبارفوری خبرفوری جنگ امریکا فوری7M subscribers

آقای تحلیلگر6.3M subscribers

Whale Chanel5.8M subscribers

Tofan Trade | سیگنال کریپتو5.2M subscribers

خبرفوری ࡆ اخبارفوری ࡆ جنگ فوری امریکا5.2M subscribers

Matin Crypto | ارز دیجیتال5.2M subscribers