🔻چکیدهای از سخنرانی دکتر قدیمی قیداری در نشست مشروطه و مردم: ✅ دکتر قدیمی قیداری از دانشگاه تبریز، واپسین سخنران در نشست مشروطه و مردم بودند و در سخنرانی خویش، روایتی انتقادی از چیستی و کیستی کنشگران سیاسی در دوره مشروطه ارائه دادند. ناگفته نماند که ایشان در آغاز سخنرانی خویش به این نکته اشاره کردند که موضوع سخنرانی ایشان بر حسب اتّفاق با بخشی از موضوع سخنرانی دکتر فراستخواه همپوشانی دارد. ✅ دکتر قدیمی بحث خویش را با این مقدّمه آغاز کردند که پژوهشگران به صورت سنتی، علما، تجّار و روشنفکران را پیشروان نهضت مشروطه ایران دانستهاند. به گمان دکتر قدیمی، با پذیرش این کلانروایت عملاً جنبه ملی و مردمی جنبش مشروطه ایران زیر سوال میرود. نکته دیگری که دکتر قدیمی در مقدّمه سخنرانی خویش بدان اشاره کردند، رویکرد تاریخنگاران و تاریخپژوهان مشروطه به نقش مردم در نهضت مشروطیت است. به باور ایشان، تاریخنگارانی چون ناظمالاسلام کرمانی و بعدها فریدون آدمیت با نگاهی نخبهگرا به بازیگران جنبش مشروطه پرداختهاند و در سوی دیگر، مورّخانی چون احمد کسروی و تا حدودی ژانت آفاری، به نقش و فعالیتهای طبقات فرودست جامعه در پیشبرد این نهضت تمرکز کردهاند. کسروی که اساساً کتاب تاریخ مشروطه ایران خود را با انگیزه توصیفِ نقش و عملکرد این "بیچیزانِ بیشکوه" نگاشته بود، مهمترین روایتگر تاریخ جنبش مشروطه ایران از منظر همین گروههای فرودست است. ✅ دکتر قدیمی در ادامه سخنرانی خویش، به این واقعیت نیز پرداختند که مشروطهخواهی هیچگاه در تمامی لایهها و سطوح جامعه ایران نفوذ نداشت و تکاپوهای مشروطهخواهی را تنها در بخشی از لایههای جامعه شهری ایران میتوان جستوجو کرد. ایشان با این مقدّمات، چهار محور اساسی زیر را به عنوان رئوس مطالب سخنرانی خویش معرّفی کردند که هر یک به نوعی، از پیامدها و دستاوردهای جنبش مشروطه در جامعه ایران بودند: ۱-پیدایش کنشگران جدید در عرصه سیاست پس از مشروطه. ۲-شیوههای جدید کنشگری سیاسی. ۳-محلهای جدید در عرصه کنشگری سیاسی. ۴-اهداف و انگیزههای جدید در عرصه سیاستورزی. ✅ یکی کنشگران جدید سیاسی پس از مشروطه، همان جماعت "بیچیزان بیشکوه" به تعبیر احمد کسروی بودند؛ یعنی اصناف، کسبه شهری، لوتیان، تهیدستان شهرنشین و گروهی که امروزه از آنان ذیل "طبقه فرودست شهری" یاد میشود. اعضای این گروه غالباً مردمانی بیسواد بودند که آگاهی ایشان بیشتر از طریق شفاهی و گفتوگو در محلهایی چون مساجد، حمامها و قهوهخانهها شکل میگرفت. سوای این گروه، دانشآموزان مدارس، مجاهدان و زنان از گروههای دیگری بودند که با مشروطه، به عنوان چهرههای جدید وارد عرصه کنشگری سیاسی شدند. ✅ مبحث دوم ناظر به پیدایش شیوههای جدید کنشگری و مطالبهگری سیاسی پس از مشروطه است. برای نمونه، عریضهنویسی که سنتی دیرینه در تاریخ ایران بود، با مشروطه تغییر ماهیت و کارکرد یافت و از نوع عرایض شخصی به عرایض ملی و وطنی تبدیل شد. اعتصاب، شبنامهنویسی و برگزاری "میتینگ" نیز از شیوههای جدید کنشگری در عرصه سیاسی بودند. بسیاری از این شیوههای جدید، جنبه مسالمتآمیز و مدنی داشتند، اما گاه به رفتارهای خشونتآمیز و ترور نیز منتهی میشدند. ✅ مسئله دیگری که با مشروطه به صورت جدی و گسترده در شهرهای ایران پدید آمد، پیدایش فضاهای جدید برای کنشگری سیاسی بود. برای نمونه، خیابانها، انجمنها و اوراق جراید و مطبوعات به عرصههایی برای کنشگری تبدیل شدند. برخی فضاهای قدیمی چون مساجد نیز کمابیش با مشروطهخواهی همراه شدند. ✅ واپسین نکتهای که دکتر قدیمی بدان اشاره کردند، پیدایش اهداف و انگیزههای جدید در حوزه سیاستورزی بود. با مشروطه، کنشگران جدید اهداف و آمال نوینی مطرح کردند و انگیزههای ایشان از ابعاد شخصی بیرون آمد و وارد حوزههای ملی و اجتماعی شد. 🆔@Hassanhazrati50
2
1
