“هرکاره” نام ظرف سنگی مخصوصی است که از قدیم الایام به منظور پخت غذا در منطقه توس (مشهد) و از کوههای گرانیتی (و سرپانتین) جنوب این منطقه مانند “کوهسنگی” و کوههای “خلج” تراشیده میشده است. طبخ غذا در این ظروف سنگی، طعم آن را بسیار لذیذ و گوارا می نماید. امروزه از “هرکاره” بیشتر برای پخت آبگوشت (دیزی) استفاده میشود که در منوی اغلب رستورانهای سنتی و ایرانی مشهد به نام “دیزی سنگی” موجود بوده و غذایی بسیار لذیذ است. این ظروف سنگی همچنین به عنوان سوغات مشهد در بیشتر فروشگاه های عرضه سوغات و صنایع دستی این شهر (بخصوص فروشگاههای اطراف پارک کوهسنگی) عرضه میشود. سنگتراشی در گذشته یکی از مشاغل عمده در شهر مشهد بوده و راسته ای به نام بازار سنگ تراشها را در بافت قدیم مشهد بخود اختصاص داده بوده است. استفاده از “هرکاره” علاوه بر بهتر شدن طعم و کیفیت غذا، به دلیل جنس خاص سنگ آن، مواد معدنی مفید برای بدن انسان را تامین کرده و نیز به سریع و سالم پخته شدن غذا کمک میکند.
“هرکاره” واژه ای کهن در منطقه توس است، بطوری که حکیم ابوالقاسم فردوسی نیز در شاهنامه بارها از این واژه استفاده کرده است: “به هرکاره چون شیربا پخته شد / زن و مرد زان کار پردخته شد” و یا “بيامد زن از خانه با شوي گفت / که هرکاره و آتش آر از نهفت” و یا “کنون تا بدوشم ازين گاو شير / تو اين کار هرکاره آسان مگير”
گذشته از این در روایت است که حضرت رضا (ع) هنگامی که به کوهی در سناباد (کوهسنگی یا خلج) رسیدند، توقف فرموده و این ظروف سنگی را با دعای خود متبرک فرمودند:
شیخ صدوق از قول اباصلت هروی نقل كرده است كه “فلمّا دخل سناباد استند إلى الجبل …” كه ترجمه فارسی آن چنین است: هنگامی که حضرت امام رضا علیه السلام به سناباد وارد شدند، به کنارهی کوهی نزديك سناباد که از سنگش دیگ و دیگچههای سنگی درست میکنند رسیدیم، امام به تخته سنگي از كوه تکیه زدند و و رو به آسمان فرمودند:
“خداوندا! مردم را از این کوه سود برسان و غذاهايي را كه مردم در دیگ ها و ظرفهای سنگی این کوه میپزند، برکت عطا فرما.”
سپس دستور دادند دیگچههایی از همان سنگ برایشان بیاورند و فرمودند: “غذای مرا در هیچ ظرفی نپزید، مگر در همین ظرفهای سنگی.”
سایت تخصصی فرهنگ و تاریخ مشهد - دانشنامه مشهد :
🌷@Azu_vaxta👈
August 31, 2026 41
