Splenomegaly
به معنی بزرگ شدن غیرطبیعی طحال است. طحال (Spleen) یک ارگان مهم لنفاوی و خونساز میباشد که در قسمت بالای چپ شکم (زیر دندههای چپ) موقعیت دارد و در دفاع ایمنی، فیلتر کردن خون، تخریب گلبولهای سرخ پیر و ذخیرهسازی پلاکتها نقش مهم دارد.
اندازه طبیعی طحال:
وزن: تقریباً 150–200 g
طول: تا 12 cm
ضخامت: حدود 4 cm
در صورتیکه طول بیشتر از 13 cm شود یا از زیر دنده چپ قابل لمس گردد، به آن Splenomegaly گفته میشود.
درجات Splenomegaly:
1. Mild: طحال کمی بزرگتر از حد طبیعی.
2. Moderate: به وضوح بزرگ ولی محدود به Quadrant بالا.
3. Massive Splenomegaly:
طحال خیلی بزرگ که حتی تا لگن میرسد.
علایم بالینی
(Clinical Features)
احساس پری یا درد در قسمت بالای چپ شکم.
احساس سنگینی بعد از صرف غذای کم (به دلیل فشار طحال بزرگ بر معده).
خستگی، ضعف و کمخونی
(به علت sequestration و تخریب RBC).
خونریزی یا کبودی (به دلیل کاهش پلاکتها).
تکرر عفونتها
(به علت اختلال عملکرد طحال).
گاهی بیعلامت و به صورت تصادفی در معاینه یا سونوگرافی تشخیص داده میشود.
علل (Causes):
عفونتی (Infectious):
Malaria (ملاریا)
Kala-azar (Leishmaniasis)
Mononucleosis (EBV)
Tuberculosis
Endocarditis
خونی (Hematologic):
Hemolytic anemias (Thalassemia, Sickle cell disease, Hereditary spherocytosis)
Leukemias (CLL, CML, ALL)
Lymphomas (Hodgkin, Non-Hodgkin)
Myelofibrosis
کبدی (Hepatic):
Portal hypertension (سیرُز جگر، Hepatitis مزمن)
ایمونولوژیک / التهابی:
Systemic lupus erythematosus (SLE)
Rheumatoid arthritis (Felty’s syndrome)
Sarcoidosis
ذخیرهای
(Storage disorders):
Gaucher’s disease
Niemann–Pick disease
تشخیص (Diagnosis):
1. معاینه فزیکی:
طحال بزرگ از زیر دنده چپ لمس میشود.
حرکت با تنفس دارد.
2. سونوگرافی (Ultrasound):
بهترین و سادهترین روش برای اندازهگیری دقیق سایز طحال.
3. CT / MRI:
برای بررسی علل پیچیده یا بدخیمیها.
4. آزمایش خون:
CBC (کمخونی، کاهش پلاکت، لکوسیتوز یا لکوسیتوپنی)
Peripheral smear
LFT (برای بررسی بیماریهای کبدی)
Serology
(مالاریا، Kala-azar، EBV)
عوارض:
Hypersplenism: بزرگ شدن شدید طحال باعث sequestration بیش از حد RBC، WBC و Platelets میشود Pancytopenia.
پارگی طحال در اثر ضربه (Splenic rupture).
عفونتهای مکرر.
تداوی (Treatment):
علاج اصلی بستگی به علت دارد:
Malaria ضد مالاریا
Kala-azar Amphotericin B یا Miltefosine
Leukemia / Lymphoma کیموترپی
Portal hypertension
درمان بیماری کبدی
Splenectomy
(برداشتن طحال): در صورت Hypersplenism شدید، پارگی طحال یا بیماریهای خاص.
بعد از Splenectomy: واکسیناسیون علیه Pneumococcus، Meningococcus و H. influenzae بسیار ضروری است.
https://t.me/AfghanUltrasoudTraining
