بیستم شهریورماه زادروز جلال خالقی مطلق، شاهنامهشناس بلندآوازه و عضو هیئت گزینش کتاب و جایزۀ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار
ایرانگرایی شاهنامه
بهطور کلی بیشتر جنبشهای مذهبی، فلسفی و اجتماعی و ملّی در ایران از دورترین زمان مهرپرستی تا به امروز و حتی تصوّف با همۀ تبلیغ جهانمیهنی خود، از دعوی ایرانی در رهبری جهان کم و بیش تأثیر پذیرفتهاند.
بااینهمه، فرزانۀ طوس به کمک آن مایههای پُرتوان مردمدوستی که در او بود، از یک سو توانسته است از آن بیگانهستیزی کهن بکاهد و از سوی دیگر ایرانگرایی را معنویت دیگری بخشد، بی آنکه دعوی ایرانی رهبری جهان را فراموش کند:
بیا تا جهان را به بد نسپریم!
و:
جهان را به ایران نیاز آوریم!
همین معنویّت شاهنامه است که سبب شده است عارفان پشمینهپوش که دلی سازگار با جهان پهلوانی ندارند، گاه زبان به ستایش فردوسی و کارنامۀ او بگشایند؛ ایرانگرایی شاهنامه است که سبب شد در زمانی که هنوز ایران چون بُقچۀ چهلتکهای به فرمانرواییهای ریز و درشت وصله خورده بود، سخنوران این سرزمین در هرجا که زندگی میکردند، هنوز سخن از ایران برانند و احساس همبستگی ملّی را قلم به قلم به زمان ما برسانند. و همین ایرانگرایی شاهنامه است که جهان افسانههای آن سرچشمۀ الهام سرایندگان و نقّاشان میگردد و نام زنان و مردان دلاور آن را بر روی نوزادان میگذارد و باز همین ایرانگرایی شاهنامه است که سدههای پیدرپی تودههای مردم را برای شنیدن افسانههای دلانگیزش به پای هنگامۀ نقّالان میبرد و داستان پهلوانیهای رستم و اسفندیار، مرگ دلخراش سهراب و سیاوش، ناجوانمردیهای گرسیوز و کینهتوزیهای افراسیاب را سینهبهسینه به روزگار ما میکشاند.
[سخنهای دیرینه: سی گفتار در مورد فردوسی و شاهنامه، دکتر جلال خالقی مطلق، به کوشش علی دهباشی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ص ۱۹۵-۱۹۶]
بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی و تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی
@AfsharFoundation
September 11, 2026 1.6K 7
