नवीन संविधान विधेयक: संतुलनाची गरज ✅ ✔ मुख्य पार्श्वभूमी ➤ राजकीय… — UPSC In Marathi — TG.ME

👆👆👆👆👆👆👆👆👆👆👆 ✅ नवीन संविधान विधेयक: संतुलनाची गरज ✅ ✔ मुख्य पार्श्वभूमी ➤ राजकीय वर्गातील नैतिकता ही नेहमीच एक गूढ समस्या राहिली आहे. ➤ जनता प्रामाणिकपणा मागते, पण गुन्हेगारी प्रवृत्तीचे लोक राजकारणात सतत टिकून राहतात. ➤ प्रस्तावित संविधान (एकशे तिसावे दुरुस्ती विधेयक), 2025 संसदेत 20 ऑगस्ट 2025 रोजी सादर झाले. ➤ उद्दिष्ट: स्वच्छ राजकारणासाठी मंत्री, मुख्यमंत्री, पंतप्रधान यांनी जर 30 दिवसांपेक्षा जास्त काळ तुरुंगवास भोगला, तर त्यांनी राजीनामा द्यावा किंवा आपोआप हटविले जावे. ✔ संविधानिक आधार ➤ विधेयक कलम 75, 164 व 239A वर आधारित आहे. ➤ कलम 75(2), 164(2), 239A(2): मंत्री "President/Governor च्या pleasure"वर कार्यरत. ➤ न्यायालयीन प्रकरणे: R. Bommai केस: प्रामाणिक लोकशाही व नैतिकतेची गरज अधोरेखित. Manoj Narula vs Union of India: गुन्हेगार व्यक्तींना मंत्रीपद न देण्याची सूचना. Lily Thomas vs Union of India: दोषसिद्धतेनंतर खासदार/विधायक अपात्र. ✔ विधेयकातील समस्या ➤ स्वयंचलित हटविण्याचा धोका: पंतप्रधान किंवा मुख्यमंत्री फक्त 30 दिवस तुरुंगात असले तरी हटविले जातील. ➤ राजकीय गैरवापर: पंतप्रधान विरोधकांना तुरुंगात ठेवून सत्तेचा गैरवापर करू शकतात. ➤ असंतुलित दृष्टिकोन: खासदार/विधायकांपेक्षा मंत्र्यांवर कठोर अटी. ➤ न्यायालयीन अपील: दोषसिद्धतेपूर्वीच हटविणे हे लोकशाहीस अपायकारक. ✔ असंगती व विरोधाभास ➤ खासदार/विधायकांना दोषसिद्धतेनंतरच अपात्रता, पण मंत्र्यांना 30 दिवसांच्या कारावासावरच हटविण्याची तरतूद. ➤ यामुळे कार्यकारी, न्यायपालिका व विधिमंडळ यामध्ये असंतुलन निर्माण होईल. ➤ राजकीय स्थैर्य धोक्यात येईल व सरकार सतत अस्थिर राहू शकते. ✔ सुधारणेची गरज ➤ राजकारणातील गुन्हेगारी कमी करण्याची आवश्यकता आहे, पण उपाय अधिक संतुलित हवा. ➤ पर्याय: न्यायालयीन पुनरावलोकन यंत्रणा. निवडणूक आयोग/स्वतंत्र संस्था यांच्यामार्फत निर्णय. अपात्रतेऐवजी निलंबनाचा पर्याय. फक्त गंभीर गुन्ह्यांपुरती अट लागू करणे. ✔ निष्कर्ष ➤ विधेयकाचा उद्देश चांगला असला तरी तो घाईघाईत व कठोर आहे. ➤ तडजोड न करता संतुलित उपायांची गरज: लोकशाही टिकविणे राजकीय स्थैर्य राखणे नैतिकता जपणे 👉 त्यामुळे विधेयकाला Joint Parliamentary Committee (JPC) कडे पाठवून व्यापक सल्लामसलत करणे हा सर्वोत्तम मार्ग ठरू शकतो. @UPSCinMarathi