📃
مکانیزم دفاعی در روانشناسی به روشها یا فرایندهای عمدتاً ناخودآگاهی گفته میشود که ذهن برای کاهش اضطراب، فشار روانی یا تعارضهای درونی به کار میگیرد.
به زبان ساده، وقتی روبهرو شدن مستقیم با یک احساس یا واقعیت برایمان سخت است، ذهن ممکن است آن را به شکل دیگری پردازش کند تا تحملش آسانتر شود.
چند نمونهٔ رایج:
انکار: نپذیرفتن واقعیتی که پذیرش آن دردناک است.
مثال: «پزشک اشتباه کرده، من اصلاً مشکلی ندارم.»
فرافکنی: نسبت دادن احساس یا ویژگی ناخوشایند خودمان به دیگری.
مثال: فردی که خودش عصبانی است، مدام دیگران را «عصبانی» میبیند.
توجیهگری: پیدا کردن توضیحی منطقی برای رفتاری که علت واقعی یا احساسی دیگری دارد.
مثال: «من در امتحان شکست نخوردم؛ اصلاً آن درس مهم نبود.»
جابهجایی: انتقال یک احساس، معمولاً خشم، از منبع اصلی به هدفی امنتر.
مثال: فردی از رئیسش ناراحت است اما وقتی به خانه میرسد با خانواده تند برخورد میکند.
واپسرانی: کنار زدن یک فکر، خاطره یا احساس ناراحتکننده از آگاهی.
والایش: تبدیل یک میل یا هیجان دشوار به فعالیتی سازنده.
مثال: تبدیل خشم و انرژی زیاد به ورزش، هنر یا فعالیت اجتماعی.
نکتهٔ مهم این است که وجود مکانیزمهای دفاعی لزوماً نشانهٔ بیماری روانی نیست. همهٔ انسانها از آنها استفاده میکنند. تفاوت اصلی در این است که آیا این دفاعها انعطافپذیر و موقتی هستند یا آنقدر شدید و تکراری میشوند که به روابط، تصمیمگیری یا زندگی روزمره آسیب میزنند.
#محمدرضا_مهدوی_روانشناس_بالینی
https://t.me/third_generation
August 10, 2026 135 4
