نابینایی ناشی از مشروبات الکلی تقلبینوجوانی را پس از شرکت در پارتی که در آن الکل با منشأ نامشخص («دستساز» یا تقلبی) مصرف کردهاند، دوستانش به اورژانس میآورند. بیمار لتارژیک است، تنفس سریع و عمیق بهصورت Kussmaul دارد و از علامتی هولناک شکایت میکند:
«تاری میبینم؛ انگار وسط یک کولاک هستم.»
سریع یک گاز خون شریانی میگیرید و با یک فاجعه مواجه میشوید:
pH = 6.9
HCO₃⁻ = 4 mEq/L
🔬 بیوشیمی سم: متانول قاتل اصلی نیست!
متانول بهخودیخود یک الکل نسبتاً کمخطر است و عمدتاً باعث مستی میشود. قاتل واقعی، متابولیسم آن در کبد است.
مرحله تبدیل:
آنزیم الکل دهیدروژناز (ADH) متانول را اکسید کرده و آن را به فرمالدهید تبدیل میکند.
سم کشنده:
سپس آنزیم دیگری بهسرعت فرمالدهید را به اسید فرمیک (فرمات) تبدیل میکند.
خفگی میتوکندریایی:
اسید فرمیک یک سم سلولی بسیار مخرب است. این ماده به سیتوکروم c اکسیداز در میتوکندری متصل شده و تنفس سلولی را متوقف میکند؛ مشابه آنچه در مسمومیت با سیانید رخ میدهد.
بافتهایی که بیشترین میزان اکسیژن را مصرف میکنند، زودتر آسیب میبینند:
عصب بینایی
تاری دید و نابینایی برگشتناپذیرگانگلیونهای قاعدهای مغز
آسیب مغزی
نکات کلیدی اورژانس؛ چگونه از زمان جلو بزنیم؟
ترفند تشخیصی: شکاف اسمولار در برابر شکاف آنیونیدر ساعات اولیه، متانول دستنخورده باعث افزایش شکاف اسمولار (Osmolar Gap) میشود.
با گذشت زمان و تبدیل متانول به اسید فرمیک، شکاف اسمولار کاهش مییابد، اما در مقابل، بهدلیل اسیدوز متابولیک شدید، شکاف آنیونی (Anion Gap) بهشدت افزایش پیدا میکند.
پس به زمان سپریشده از مصرف توجه کنید!
پادزهر:هدف این است که از تبدیل متانول به اسید فرمیک در کبد جلوگیری کنیم. این کار با مهار آنزیم ADH انجام میشود.
فومپیزول (Fomepizole):
پادزهر ایدهآل و یک مهارکننده مستقیم ADH است.
اتانول:
آنزیم ADH اتانول را ۱۰۰ برابر بیشتر از متانول ترجیح میدهد. تجویز اتانول وریدی (یا از طریق لوله نازوگاستریک) باعث میشود آنزیم برای مدتی با اتانول «مشغول» باشد، در حالی که متانول بهصورت دستنخورده از طریق کلیه دفع میشود.
💊 نجات با ویتامین:
تجویز اسید فولیک (فولات) بسیار مهم است. این ماده تبدیل اسید فرمیک کشنده به CO₂ و آب را تسریع میکند و به سمزدایی بیمار کمک میکند.
پاکسازی نهایی:
در موارد اسیدوز مقاوم به درمان، نارسایی کلیه یا غلظتهای بسیار بالای متانول، همودیالیز برای حذف متانول و فرمات از بدن ضروری است.
بحث:
در پزشکی واقعی، فومپیزول ممکن است در بیمارستانها در دسترس نباشد.
همکاران، آیا تاکنون مجبور شدهاید برای نجات یک بیمار مسموم، اتانول را از طریق لوله نازوگاستریک یا بهصورت وریدی آماده و تجویز کنید؟
در شرایط کمبود منابع، این بحرانها را در شیفتهای اورژانس چگونه مدیریت میکنید؟
منتظر تجربیات شما هستیم!
ادمین کانال طب اطفال
@TebeAtfal
