تخت رستم، ولایت سمنگان، شمال افغانستان
یکی از شگفتانگیزترین یادگارهای بودایی؛ بنایی صخرهتراش که احتمالاً میان سدههای چهارم تا هفتم م. در دل سنگ کنده شده است. این مجموعه شامل استوپه، حجرههای رهبانی و فضاهای آیینی، نشان میدهد که پیش از اسلام، این ناحیه بخشی از حوزهٔ فرهنگی و دینی بوداییِ باختر (بلخ) بوده است.
نام «تخت رستم» اما برآمده از حافظهُ عامیانهٔ متأخر است. در فرهنگ بومی، این مکان با رستم و تهمینه پیوند دارد و گفته شده که دیدار و دلدادگی آن دو در اینجا رخ داده است. این انتسابها در جغرافیای فرهنگی ایران (خراسان)، افغانستان و ورارود رایجاند و بناها و آثار پیشااسلامی، در گذر زمان، در جهان استورهای شاهنامه بازخوانی شده تا برای جامعه، قابلفهم باشند.
رستم در حافظهٔ فارسیزبانان منطقه، یک نشانۀ هویتی و پیونددهندهُ گذشتهٔ باستانیِ ناشناخته با سنت رواییِ ایرانی است. از اینرو، بسیاری از دژها، غارها و سازههای کهن در افغانستان و ورارود با رستم پیوند دارند. این فرایند، نوعی استورهایسازی جغرافیای است که در آن یک مکان کهن، بخشی از یک روایت حماسی میشود.
✍🏻 #خورشید_صبوری
@tarikhima
10
8August 4, 2026 1.2K 2
