🔺 پرسه فکری ارادی یا ناخواسته؟ چرا ذهن افراد دارای نقص توجه از دو مسیر مختل می‌شود
🔹 همه ما غرق شدن در افکار درونی و پرواز ذهن در میانه کارهای روزمره را تجربه کرده‌ایم، اما پژوهشی جدید در ژورنال Journal of Attention Disorders نشان می‌دهد که تمام حواس‌پرتی‌ها شبیه به هم نیستند. بر پایه این پژوهش، آنچه عملکرد شناختی افراد دارای ویژگی‌های بیش‌فعالی و نقص توجه (ADHD) را با مشکل روبه‌رو می‌کند، خیالبافی معمولی نیست؛ بلکه هجوم افکار ناخواسته‌ای است که از دو مسیر جداگانه توجه فرد را مختل می‌سازد.
❕ تفاوت پرسه فکری ارادی با سرگردانی ناخواسته ذهن چیست؟
روانشناسان شناختی سرگردانی ذهن را به دو بخش تقسیم می‌کنند: پرسه فکری «ارادی» زمانی رخ می‌دهد که شما آگاهانه در حین یک کار ساده، به حل خلاقانه یک مسئله یا برنامه‌ریزی آینده فکر می‌کنید؛ این حالت برای مغز کاملاً سازنده و مفید است. در نقطه مقابل، پرسه فکری «ناخواسته» قرار دارد؛ یعنی ورود سرزده و مهارناپذیر افکار نامربوط درست در میان کارهایی که به تمرکز بالا نیاز دارند. آزمایش‌ها ثابت کردند تنها این هجوم‌های ناخواسته هستند که خطای عملکرد را به شدت بالا می‌برند.
🔹 دانشمندان ژاپنی در این مطالعه، شرکت‌کنندگان را حین انجام یک آزمون کامپیوتری پیچیده و طولانی بارها متوقف کردند تا وضعیت ذهن آن‌ها را در همان لحظه بسنجند. نتایج نشان داد شرکت‌کنندگانی که ویژگی‌های نقص توجه و بیش‌فعالی بیشتری داشتند، در زمان وقوع پرسه‌های ناخواسته دچار افت شدید دقت و کندی زمان واکنش می‌شدند، در حالی که پرواز فکری ارادی هیچ تأثیر منفی بر نمرات آن‌ها نداشت.
❕ دو لایه تداخل شناختی: کلان در برابر خرد
پژوهشگران دریافتند که این تداخل ذهنی در دو سطح کاملاً مجزا عمل می‌کند: «تداخل کلان» که نشان‌دهنده گرایش عمومی و مزمن فرد در طول زندگی روزمره به حواس‌پرتی با افکار بی‌ربط است، و «تداخل خرد» که نشان‌دهنده ناتوانی لحظه‌ای مغز برای کنار زدن ناگهانی افکار مزاحم و بازگشت سریع به کار جاری در ثانیه‌های حساس است. این کشف ثابت می‌کند نقص توجه یک مشکل تک‌بعدی نیست، بلکه ترکیبی از چند اختلال مجزا در تنظیم توجه است.
🔹 این پژوهش روی داوطلبان عادی انجام گرفته و نشان‌دهنده همبستگی الگوهای فکری در یک طیف جمعیتی است، بنابراین نمی‌توان از آن برای خود-تشخیصی قطعی استفاده کرد. با این حال، تفکیک این دو سازوکار می‌تواند در آینده به روانشناسان کمک کند تا تمرین‌های رفتاری دقیق‌تر و شخصی‌سازی‌شده‌تری برای مهار افکار ناخواسته در مبتلایان به ADHD طراحی کنند.
[منبع]
🆔 @Science_Focus
#روانشناسی #علوم_اعصاب #بیش_فعالی #نقص_توجه #ADHD #تمرکز #ذهن
PsyPost
Unintentional mind wandering disrupts attention in ADHD through two different mechanisms
While intentional daydreaming can be useful, new research shows that spontaneous mind wandering is closely linked to adult ADHD. Both daily unintentional distractions and real-time cognitive lapses independently predict attention-deficit traits.
2September 25, 2026 96 9
