هەموو ڕۆژێک ئیعجازێک (٨)
ئایا مرۆڤە دێرینەکان تەنها ئەشکەوت نشین بوون؟
زۆرجار لە کتێبەکانی مێژوودا وامان پێ دەوترێت کە مرۆڤی دێرین کۆمەڵێک ڕاوچی سادە بوون، بەڵام دۆزینەوە شوێنەوارییەکان و دەقە قورئانییەکان پێمان دەڵێن کە لە ڕابردوودا گەلانێک هەبوون خاوەنی هێز و توانایەکی ئەندازیاری و جەستەیی وا بوون کە عەرەبەکانی سەردەمی پەیامبەر (د.خ) تەنانەت خەیاڵیشیان بۆی نەدەچوو.
کاتێک قوڕەیشییەکان شانازییان بە هێز و دەسەڵاتی خۆیانەوە دەکرد، قورئان وەبیری هێنانەوە کە ئەو گەلانەی پێش ئەوان لەناوچوون (وەک عاد، سەمود، فیرعەونەکان) زۆر لەوان بەهێزتر و ئاوەدانکەرەوەتر بوون.
(أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَأَثَارُوا الْأَرْضَ وَعَمَرُوهَا أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا (الروم: ٩
واتە: (ئایا بەسەر زەویدا نەگەڕاون تا ببینن کۆتایی ئەوانەی پێش خۆیان چۆن بووە؟ ئەوان زۆر لەمان بەهێزتر بوون و زەوییان کێڵا و ژێر و ژووریان کرد و زەوییان ئاوەدان کردەوە زۆر زیاتر لەوەی ئەمان ئاوەدانیان کردووەتەوە).
لێرەدا قورئان جەخت لەوە دەکاتەوە کە توانای بیناسازی و هەڵکۆڵینی شاخ و بەردی ئەوان، زۆر لە توانای عەرەبی ئەو سەردەمە زیاتر بووە.
زانستی شوێنەوارناسی ئەمڕۆ دەیسەلمێنێت کە شارستانیەتەکان خاوەنی "هێزێکی ماددی و ئەندازیاری" سەرسوڕهێنەر بوون، هەرچەندە مەرج نییە تەکنەلۆژیاکەیان وەک هی ئێستا بووبێت، بەڵام توانای ڕێکخستنیان زۆر بەرز بووە:
• گۆبەکلی تەپە (تورکیا): پەرستگایەکی ١١ هەزار ساڵەیە، بەردەکانی چەندین تەن قورسن. دروستکردنی ئەمە پێویستی بە هێزی کار و ڕێکخستنێک هەبووە کە لە توانای خەڵکی سادەی ئەو سەردەمە بەدەر بووە.
• شاری ژێر دەریای (کامبای): لە هیندستان شارێکی ٩ هەزار ساڵە دۆزراوەتەوە کە خاوەنی شەقام و سیستەمی ئاوەڕۆ بووە، ئەمەش نیشانەی بوونی شارستانیەتێکی ڕێکخراوە پێش سەردەمی ناسراوی مێژوو.
قورئان ئاماژە بەوە دەکات کە گەلانی پێشوو خاوەنی بینا و ئاسەواری وا بوون کە عەرەبەکانی ئەو کاتە نەیانتوانیوە هاوشێوەی دروست بکەن:
(كَانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ) غافر: ٢١
واتە: (ئەوان زۆر لەمان بەهێزتر بوون و شوێنەوارەکانیان لەسەر زەوی زۆرتر و بەهێزتر بوو، بەڵام خودا بەهۆی تاوانەکانیانەوە هیلاکی کردن).
ئەم ئایەتانە پێمان دەڵێن کە مرۆڤایەتی قۆناغی زۆر بەهێزی بڕیوە لە ڕووی جەستەیی و بیناسازییەوە کە لە سەردەمی دابەزینی قورئاندا نموونەی نەبووە. وانەکە بۆ ئێمە ئەوەیە: ئەگەرچی ئەوان خاوەنی ئەو هێزە زەبەلاحە و کۆشکە بەرزانە بوون، بەڵام ئەمانە نەیانتوانی لە سزای خودا رزگاریان بکەن، کەواتە ئێمەش نابێت تەنها پشت بە پێشکەوتنی ماددی خۆمان ببەستین.
3
2February 27, 2026 148
