هەموو ڕۆژێک ئیعجازێک (٣)
شەپۆلە یاخییەکان
ئایا تا ئێستا بیرت لەم ڕستە قورئانییە کردووەتەوە؟ (وَجَآءَهُمُ ٱلۡمَوۡجُ مِن كُلِّ مَكَانٖ)؛ "شەپۆل لە هەموو لایەکەوە بۆیان هات". بۆچی دەفەرموێت لە هەموو لایەکەوە؟ مەگەر شەپۆل تەنها لە لای بایەکەوە نایەت؟ زانستی نوێ وەڵامێکی سەرسوڕهێنەری بۆ ئەم وەسفە وردە هەیە.
خوای گەورە دەفەرموێت:
﴿هُوَ ٱلَّذِی یُسَیِّرُكُمۡ فِی ٱلۡبَرِّ وَٱلۡبَحۡرِۖ حَتَّىٰۤ إِذَا كُنتُمۡ فِی ٱلۡفُلۡكِ وَجَرَیۡنَ بِهِم بِرِیحࣲ طَیِّبَةࣲ وَفەرِحُوا۟ بِهَا جَاۤءَتۡهَا رِیحٌ عَاصِفࣱ وَجَاۤءَهُمُ ٱلۡمَوْجُ مِن كُلِّ مَكَانࣲ وَظَنُّوۤا۟ أَنَّهُمۡ أُحِیطَ بِهِمۡ دَعَوُا۟ ٱللَّهَ مُخۡلِصِینَ لَهُ ٱلدِّینَ لَئِنۡ أَنجَیْتَنَا مِنۡ هَـٰذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلشَّـٰكِرِینَ﴾ یونس ٢٢
واتە: (ئەو (خودایە) زاتێکە کە ئێوە لە وشکانی و دەریادا دەگەڕێنێت، هەتا ئەو کاتەی کە لە ناو کەشتییەکاندابن و کەشتییەکان بە بایەکی خۆش و لەسەرەخۆ (سەرنشینەکان) دەبەن و ئەوانیش پێی دڵخۆشن، (لەناکاو) بایەکی توند و گەردەلوولێکیان بەسەردا دێت و شەپۆل لە هەموو لایەکەوە بۆیان دێت و وا دەزانن (یان دڵنیا دەبن) کە دەورە دراون (و ڕێگەی ڕزگاربوونیان نەماوە)، لەو کاتەدا هاوار لە خودا دەکەن بە دڵسۆزی و بەو پەڕی ئیمانەوە و دەڵێن: (خودایە) ئەگەر لەم (تەڵە و شەپۆلە ترسناکە) ڕزگارمان بکەیت، بێگومان دەبینە یەکێک لە سوپاسگوزاران.)
ئەم ئایەتە پیرۆزە باس لە گەشتێکی دەریایی دەکات؛ سەرەتا هەموو شتێک ئارامە و بایەکی خۆش دێت، بەڵام لەناکاو دیمەنەکە دەگۆڕێت بۆ بایەکی بەهێز (عاصف). لێرەدا قورئان باس لە دیاردەیەک دەکات کە دەریاوانان بۆ چەندین سەدە بە "ئەفسانە"یان دەزانی، بەڵام ئێستا زانست پێی دەڵێت: (Rogue Waves) یان "شەپۆلە یاخییەکان".
بۆچی قورئان دەفەرموێت: "لە هەموو شوێنێکەوە"؟ زانستی فیزیکی زەریاکان دەڵێت: شەپۆلە یاخییەکان وەک "دیواری ئاو" وان و کتوپڕ پەیدا دەبن. ئەوان کاتێک دروست دەبن کە چەندین سیستەمی شەپۆلی جیاواز لە ئاراستەی جیاوازەوە (Directional Focusing) بەیەک دەگەن و لە یەک خاڵدا یەک دەگرن. ئەمەیە مانای وردی (مِن كُلِّ مَكَانٖ)؛ واتە کەشتییەکە دەورە دەدرێت و هیچ ڕێگەیەک بۆ ڕزگاربوون نامێنێت.
تا ساڵی ١٩٩٥، زانایان بڕوایان بەم شەپۆلانە نەبوو، تا ئەو کاتەی لە دەریای باکوور شەپۆلێکی ٢٦ مەتری تۆمارکرا. توێژینەوەکانی ساڵی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٥ لە گۆڤاری (Scientific Reports) سەلماندیان کە ئەم شەپۆلانە نەک هەر هەن، بەڵکو بەهۆی "ناهێڵیبوونی ئاو"ەوە هێزێکی وێرانکەریان هەیە کە دەتوانێت گەورەترین کەشتی قووت بدات.
چۆن مرۆڤێک لە ناو جەرگەی بیاباندا، توانیویەتی وەسفی دیاردەیەکی دەریایی وا ورد بکات کە زانست تازە بە مۆدێلی بیرکاری تێی دەگات؟ ئەمە تەنها یەک وەڵامی هەیە: ئەمە وتەی ئەو زاتەیە کە دەریا و شەپۆلەکانی دروست کردووە.
3
1January 28, 2026 148
