از فجایعی که در مراکز نگهداری اتفاق میوفته گر بمیرم، رواست!
بهروز مروتی
مرد میانسالی که فقط معلولیت جسمی و حرکتی داشت و اتفاقاً سرحال و سرپا بود، تحویل یه مرکز میدن و فقط ۴، ۵ روز بعد، جنازهش رو تحویل میگیرن! پزشکی قانونی علت مرگ رو سکته قلبی ناشی از وجود متادون تشخیص میده! مرحوم حتی استامینوفن هم مصرف نمیکرده! خانواده شکایت میکنن، اما صاحب مرکز برادر نماینده مجلسه، گردنکلفته و تا الان نتونستن به جایی برسن!
خانم ۴۵ سالهای که همسر و فرزند و زندگی داره به خاطر کمی افسردگی موقتاً به یه مرکز میسپارن. پنج روز بعد، طی تماس تلفنی به خواهرش میگه: «دارن منو میکشن، نجاتم بدید!» خواهرش میره و میبینه تمام دستوپاهای خواهرش از شدت کتکخوردن کبود شده! بیمار از توهینها و رفتارهایی روایت میکنه که از نوشتنشون معذورم! دادستانی دستور تحویل فیلمهای دوربین مداربسته رو صادر میکنه، اما مرکز از تحویلشون امتناع میکنه!
دختری توی یه مرکز، از شدت گرسنگی و با ولع خوردن املت و نون بربری دچار خفگی میشه و جونش رو از دست میده. چون خدمه و مراقب کافی وجود نداشتن، کسی نبوده که به دادش برسه! خواهرش هم تو همین مرکز به دلایل نامعلومی فوت شده. آمار فوتیهای سال اول فعالیت همین مرکز تازهتأسیس به پنج نفر میرسه، اما هیچکس نمیپرسه چرا؟!
پسر ۱۶ سالهای مورد تجاوز قرار میگیره. فرد متجاوز که از خدمه مرکز بوده، شناسایی و معرفی میشه. پزشکی قانونی هم تجاوز رو تأیید میکنه، اما قاضی به بهانه نبود فیلم و شاهد، متجاوز رو تبرئه میکنه! بعد همین متجاوز، با حمایت مرکز، از مادر این طفل معصوم شکایت میکنه و...
اینها فقط چند نمونه از صدها موردیه که هر روز اتفاق میافته و هیچکس ازشون باخبر نمیشه!
حتی خانوادهها هم متوجه نمیشن، چون مراکز با بهانههای مختلف مانع ملاقاتشون با عزیزانشون میشن. خانوادههایی هم که از ماجرا باخبر میشن، تهدید و تحت فشار قرار میگیرن تا سکوت کنن؛ وگرنه یا ازشون شکایت میشه یا عزیزشون رو از مرکز بیرون میکنن!
دوربینهای مداربسته یا خرابن، یا درست همون لحظه خاموش بودن، یا فیلم جنایت پاک شده، یا اصلاً توی محل وقوع جنایت دوربینی وجود نداشته! البته همه این اتفاقات کاملاً تصادفیه؛ مگه نه؟!
بازرسیهای بهزیستی با اطلاع قبلی انجام میشه! برخورد با تخلفات هم هیچ تناسبی با حجم و شدت تخلفات نداره. نهایت برخورد، لغو مجوز و واگذاری مرکز به یه نفر دیگهست! صاحب مرکز متخلف نه تحت پیگرد قضایی قرار میگیره و نه به سزای اعمال غیرانسانی و جنایاتش میرسه.
بهزیستی بهجای حمایت از خانوادهها، مدافع مراکز متخلفه! بهجای اینکه وکلای ماهر و متخصص در اختیار خانوادهها قرار بده، اونها رو با درد و رنج و زخمهایی که این اتفاقات به جسم و روانشون وارد کرده، به حال خودشون رها میکنه!
بهزیستی سالانه دهها هزار میلیارد تومن یارانه به این مراکز پرداخت میکنه! بله، درست خوندید؛ دهها هزار میلیارد تومن! مراکز چند برابر این مبلغ رو هم از خیرین، بهصورت نقدی و غیرنقدی، دریافت میکنن.
با این حال، بعضی مراکز حتی اجناس اهدایی مثل پوشک رو هم میفروشن و پولش رو میبلعن! بعد بهجای پوشک، مشمبا و کهنه تن بچهها میکنن!
غذای نامناسب و ناکافی، سوءتغذیه،خوراندن و تزریق داروهای خوابآور،آزار و اذیت، شکنجه، بستن دست و پا با زنجیر و طناب و دریافت شهریههای نامتعارف، در بعضی از مراکز بهشدت رایجه...قطعاً همه مراکز اینطوری نیستن و خیلیهاشون هم درست و انسانی کار میکنن.
این انتقادات هم متوجه اونها نیست.
مشکل اصلی، ساختار معیوب سیستم بازرسی و نظارتی و برخورد نامتناسب با متخلفینه!
بهجای انکار و توجیه،فقط کافیه یه مجوز بازرسی به کمپین بدید تا ببینید چه فجایع و جنایاتی توی این مراکز اتفاق میافته!
البته میدونیم؛هزار سال سیاه همچین کاری نمیکنید!
تنها راهکار:
نظارت بر مراکز نگهداری معلولان باید از بهزیستی گرفته بشه و به سازمان بازرسی کل کشور و وزارت بهداشت واگذار بشه!
سالها راهکارهایی با محوریت و متولیگری بهزیستی ارائه کردیم اما وقتی ناظر خودش بخشی از ماجراست، چطور میشه انتظار داشت حقیقت رو کشف کنه و با متخلف جوری برخورد بشه که دیگه شاهد این اتفاقات نباشیم؟!
امیدوارم همگی به روزهای روشنی برسید؛ اون روز حق کمپین رو ادا کنید و رسیدگی به امور مراکز اولویت اولتون باشه حتی قبل از حق خودتون. بچههای مراکز رو فراموش نکنید. چون کسی رو این بیرون ندارند تا ظلمی که در حقشون میشه رو به گوش جامعه برسونه.
غریبترین،بیکسترین،مظلومترین و معصومترین ومحرومترین قشر جامعه همین بچههایی هستن که مجبورند در مراکز زندگی کنند. فراموششون نکنید.
⚖@dscampaign
8
23 نوفمبر 2026 286