تصور کنید ۵۰ سالهاید و آزمایشی به شما میگوید سن زیستیتان به ۴۵ سال کاهش یافته است. اگر همزمان قدرت عضلاتتان بیشتر شده، راحتتر حرکت میکنید و حافظهتان نیز بهتر شده است، آیا میتوان گفت پنج سال از عمر زیستی شما به عقب برگشته است؟
این پرسشی است که با ورود درمانهای هدفگرفته به فرایند پیری به مطالعاتِ انسانی، دیگر صرفا یک بحث نظری نیست. پژوهشگران اکنون باید دقیقا مشخص کنند که چه چیزی را باید اندازه بگیرند تا بتوانند ادعا کنند یک مداخله واقعا پیری را معکوس کرده است.
در مقالهای که پژوهشگرانی از جمله جسی پوگانیک از دانشکده پزشکی هاروارد و وادیم گلادیشف در مجله Cell Metabolism منتشر کردهاند، تلاش شده چارچوب دقیقتری برای پاسخ به این پرسش ارائه شود.
نخست باید میان سن تقویمی و سن زیستی تفاوت گذاشت. سن تقویمی همان عددی است که از تاریخ تولد به دست میآید، اما سن زیستی بر اساس تغییراتی در بدن تخمین زده میشود؛ برای مثال تغییرات مولکولی و سلولی که معمولا با افزایش سن همراه هستند.
اگر یک نشانگر زیستی معتبر پس از یک مداخله از الگویی شبیه افراد مسنتر، به الگویی شبیه افراد جوانتر تغییر کند، میتوان گفت آن نشانگر معادل چند سال به سمت وضعیت جوانتر تغییر کرده است. اما این الزاما به معنای آن نیست که خود انسان واقعا جوانتر شده است.
پوگانیک بر همین تفاوت تاکید میکند. به گفته او، میتوان گفت سن زیستی ارزیابیشده توسط این نشانگر معادل پنج سال معکوس شده است، اما این با ادعای معکوس شدن خودِ فرایند پیری تفاوت دارد. پیری یک فرایند پیچیده و چندبعدی است و نمیتوان تنها با تغییر یک عدد آزمایشگاهی نتیجه گرفت که کل این فرایند به عقب برگشته است.
مشکل دیگری هم وجود دارد؛ اینکه بسیاری از ابزارهای سن زیستی برای پژوهش جمعیتهای بزرگ طراحی و اعتبارسنجی شدهاند، نه برای اینکه بتوانند با اطمینان وضعیت یک فرد خاص را تعیین کنند. بنابراین پایین آمدن عدد یک ساعت زیستی لزوما به این معنا نیست که بدن آن فرد واقعا به همان اندازه جوانتر شده است.
حتی انتخاب نوع ساعت زیستی نیز میتواند نتیجه را تغییر دهد.
برای نمونه، در پژوهش بزرگ CALERIE، افراد بهطور رندوم به دو گروه تقسیم شدند؛ گروهی میزان دریافت کالری خود را کاهش دادند و گروه دیگر رژیم معمول خود را ادامه دادند. پس از دو سال، یکی از ابزارهای اندازهگیری به نام DunedinPACE کاهش اندکی در سرعت برآوردشده پیری را نشان داد، اما دو شاخص دیگر، PhenoAge و GrimAge، تغییر معناداری در سن زیستی پیدا نکردند.
این یافته نشان میدهد که هنوز یک معیار واحد و قطعی برای اندازهگیری سن زیستی نداریم. یک مداخله ممکن است در یک نشانگر اثر بگذارد و در نشانگر دیگری نه.
به همین دلیل پژوهشگران میگویند برای تشخیص جوانسازی واقعی، نباید فقط به مولکولها و اعداد آزمایشگاهی نگاه کرد. باید دید بدن واقعا چه وضعیتی پیدا کرده است.
اگر فردی بعد از یک درمان، الگوی مولکولی جوانتری داشته باشد اما قدرت عضلانی، توانایی حرکت یا عملکرد شناختیاش هیچ تغییری نکرده باشد، هنوز دلیل کافی برای اینکه بگوییم بدن او جوانتر شده نداریم. برعکس، افزایش قدرت عضلانی بهتنهایی نیز اثبات جوانسازی نیست؛ ممکن است فرد صرفا در اثر تمرین ورزشی قویتر شده باشد، بدون اینکه فرایندهای بنیادی پیری تغییر کرده باشند.
بنابراین تصویری که پژوهشگران به دنبال آن هستند، ترکیبی است؛ تغییرات مولکولی باید با بهبود واقعی عملکرد بدن همراه شوند.
این بهبود نیز باید پایدار باشد. اگر نتیجه فقط بلافاصله پس از درمان دیده شود و چند هفته بعد از بین برود، نمیتوان بهسادگی آن را جوانسازی پایدار دانست.
پژوهشگران همچنین باید مطمئن شوند که نتیجه حاصل یک نوسان آماری یا یک خطای اندازهگیری نیست. یکی از مشکلات شناختهشده در این زمینه بازگشت به میانگین است. برای مثال ممکن است آزمایش اول فرد بهطور رندوم غیرعادی باشد و آزمایش دوم صرفا به مقدار معمول او نزدیک شود؛ بدون اینکه هیچ تغییر واقعی در فرایند پیری رخ داده باشد.
به همین دلیل، یک نتیجه قانعکننده باید چند آزمون را پشت سر بگذارد؛ همان شاخص باید قبل و بعد از مداخله اندازهگیری شود، تغییر باید پس از پایان درمان نیز باقی بماند و بهتر است با یک روش مستقل دیگر نیز تکرار شود.
در نهایت، اگر روزی یک درمان بتواند همزمان الگوهای مولکولی مرتبط با سن را به سمت وضعیت جوانتر ببرد، عملکرد جسمی و شناختی را بهبود دهد و این تغییرات را در طول زمان حفظ کند، آن وقت شواهد بسیار قدرتمندتری برای جوانسازی زیستی خواهیم داشت.
بنابراین شاید مهمترین نکته این باشد که جوانتر شدن یک عدد روی برگه آزمایش، با جوانتر شدن یک انسان تفاوت دارد.
علم پیری اکنون در حال حرکت از پرسش ساده آیا میتوان سن زیستی را پایین آورد؟ به پرسش بسیار سختتری است؛ اینکه آیا میتوان خودِ زیستشناسی پیری را به شکلی پایدار تغییر داد و این تغییر را در عملکرد واقعی بدن نیز مشاهده کرد؟
پاسخ این پرسش هنوز مشخص نیست؛ اما با آغاز پژوهشهای انسانی روی مداخلات ضدپیری، برای نخستین بار داریم به مرحلهای نزدیک میشویم که میتوان این ادعاها را با معیارهای دقیقتر آزمایش کرد.
@ofoghroydad
Cell Metabolismهمه مطالب ما از ۲۰۱۵، از گزارشهای تحقیقات علمی در مورد "کند کردن روند پیری یا معکوس و متوقف کردن پیری"
