احتمالا میدانید که در فیزیک و بهطور مشخص در علم مواد، مفاهیمی داریم به نام رفتار الاستیک، پلاستیک و خستگی مواد.
در ناحیه الاستیک، اگر به یک ماده فشار وارد کنیم، تغییر شکل میدهد اما وقتی فشار برداشته شود، به وضعیت اولیه برمیگردد. اگر فشار از حد تسلیم عبور کند، ماده وارد ناحیه پلاستیک میشود و بخشی از تغییر شکل آن دائمی خواهد شد.
اما یک پدیده جالبتر هم داریم: خستگی مواد.
در خستگی، لازم نیست هر بار نیرویی وارد کنیم که از حد تحمل نهایی ماده بیشتر باشد. گاهی کافی است یک فشار را بارها و بارها وارد و سپس رها کنیم. در اثر همین چرخههای تکراری، درون ماده ریزترکهایی شکل میگیرد و این ترکها به تدریج گسترش پیدا میکنند تا جایی که سازه، زیر فشاری بسیار کمتر از آنچه در ابتدا میتوانست تحمل کند، میشکند.
بگمانم میشود رفتار جمهوری اسلامی در برابر فشار آمریکا را با همین منطق توضیح داد.
فرض کنید تحریمها، فشار اقتصادی و آرایش نظامی آمریکا یک سازه یکپارچه هستند. تهران شاید نتواند با یک ضربه این سازه را بشکند، اما میتواند تلاش کند در آن ترک ایجاد کند.
مثلا امروز بگوید: اگر آرایش نظامی آمریکا عقب برود، ما ظرف یک هفته تنگه هرمز را باز میکنیم. فردا پیشنهاد مذاکره بدهد. پسفردا وعده دیگری برای کاهش تنش مطرح کند.
هر کدام از این پیشنهادها بهتنهایی شاید چیز بزرگی نباشد. اما اگر بتواند باعث شود بخشی از فشار موقتا متوقف شود، میان اعضای ائتلاف اختلاف ایجاد شود یا تصمیم برای ادامه فشار به تعویق بیفتد، در واقع یک چرخه اعمال فشار، برداشتن فشار و اعمال دوباره فشار ایجاد کرده است.
این همان جایی است که تشبیه «خستگی مواد» معنا پیدا میکند.
هدف لزوما این نیست که دیوار تحریم را یکباره فرو بریزد؛ هدف میتواند ایجاد ترکهای کوچک و تکرارشونده در آن باشد. ترکهایی که هر بار بزرگتر میشوند و در نهایت ممکن است مقاومت کل سازه را کاهش دهند.
بنابراین اگر فرض کنیم این تحلیل درست باشد، وعده باز کردن تنگه هرمز صرفا یک وعده درباره تنگه هرمز نیست. ممکن است بخشی از یک تلاش بزرگتر برای تغییر شکل تدریجی سازه فشار باشد.
در فیزیک، یک سازه همیشه با بزرگترین ضربهای که تحمل کرده سنجیده نمیشود؛ گاهی مسئله این است که چند بار، تحت چه نوع فشاری و با چه فاصلهای تحت بار قرار گرفته است.
در سیاست هم ممکن است یک ائتلاف با یک ضربه از هم نپاشد، اما اگر مرتب مجبور شود فشار را اعمال کند، متوقف کند، دوباره اعمال کند و درباره ادامه آن اختلاف پیدا کند، انسجام آن میتواند به تدریج فرسوده شود.
پس شاید مسئله اصلی این نباشد که جمهوری اسلامی امروز واقعا قصد دارد تنگه هرمز را باز کند یا نه؛ مسئله این است که آیا وعده باز کردن تنگه میتواند در دیوار فشار آمریکا ترک ایجاد کند یا نه.
3
2
2
2
1
1
1September 22, 2026 1.7K 4
