شاید سالهاست ایرانیانی که علاقهمند به تهدیگ هستند از پلوپزهای پارسخزر امروز و ایرانناسیونال قدیم استفاده میکنند. اما این تهدیگ ماجرای عجیبی دارد!
در دهه ۱۳۴۰ که توسعه ایران دوران طلایی خود را میگذراند، همکاریهای خارجی میان شرکتهای ایرانی و خارجی به اوج میرسد. در آن زمان شرکتهای ایرانی از روشهای گوناگون از خرید لیسانس تا شکلدهی به یک شرکت مشترک (J.V.) برای انتقال تکنولوژی بهره میگیرند.
یکی از بازیگران فعال در این عرصه، شرکت «صنایع الکتریکی ناسیونال ایران» (تأسیس ۱۳۴۴) به عنوان اولین شریک تجاری «ماتسوشیتا الکتریک» ژاپن (پاناسونیک فعلی) است که نقشی کلیدی در تولید لوازم خانگی کوچک باکیفیت در ایران داشت.
در آن زمان دکتر نقیزاده جوان در ژاپن مشغول تحصیل و زندگی است. در تماسی که از بخش تحقیق و توسعه (R&D) این شرکت دارد، به آنان میگوید که ایرانیان به بخشی از برنج به نام تهدیگ علاقهمند هستند.
ژاپنیها که برنج را به شوهای دیگر تهیه میکردند، یک پروژه تعریف میکنند برای تولید تهدیگ ایرانی. آنان با هماهنگی دکتر نقیزاده یک گروه را به ایران میفرستند و آنان میهمان خانواده نقیزاده میشوند.
برای مادر دکتر نقیزاده که اهل شمال است، برنج چیزی بیش از یک محصول کشاورزی است، گویی بخشی از فرهنگ و خاطرات نیز هست. تیم R&D «ماتسوشیتا الکتریک» هر روز با تغییرات فنی یک مدل جدید تهیه میکردهاند و مادر دکتر نقیزاده با آن برنج دم میکردهاند و نتیجه اینکه این تهدیگ تا چه اندازه نزدیک به ذائقه ایرانیان است را ارزیابی میکردند.
این فرآیند حدود ۲ ماه زمان میبرد، اما نتیجه آن میشود که هنوز بعد از ۶۰ سال پلوپزهای پارسخزر (نامی که پس از انقلاب ۵۷ بر آن گذارده میشود) برای ایرانیان پلوپزی متفاوت است.
این خاطرهی را روزی دکتر نقیزاده در خصوص نگاه ژاپنیهای به تحقیق و توسعه R&D تعریف کرد که میخواست نگاه ترکیبشدهی فناوری و فرهنگ را آغاز کند.
و من هر بار در شبکههای اجتماعی به پلوپز و تهدیگ میرسم، یاد این خاطره میافتم. شاید هیچکس از کسانی که تهدیگهای پارسخزر را میخورند، به ذهنشان نمیرسد که تهدیگ حاصل یک پروژه تحقیق و توسعه بوده است! و تیم پروژه برای آن کار دو ماه ایران بوده است.
با پروفسور نقیزاده عزیز دو درس در دوره دکترا داشتم. نگاه ایشان در خصوص توسعه، خصوصا توسعه ژاپن، یکی از یادگارهایی ارزشمند ایشان در فهم من و بسیاری از پژوهشگران توسعه بود.
افسوس که ایران ما کمتر توانست از حضور و نگاه او برای توسعهاش بهره ببرد.
پروفسور نقیزاده عزیز یادش بهخیر و روانش شاد باد.
پ ن:
پروفسور محمد نقیزاده، اقتصاددان برجسته ایرانی، پژوهشگر و استاد دانشگاه تهران و عضو هیأت علمی دانشگاه میجی گاکوئین، در ژاپن درگذشت.
او نخستین دانشمند غیرژاپنی دارنده نشان ملی امپراتوری ژاپن و متولد ۱۳۲۰ در تهران بود.
نویسنده:
امیر ناظمی
6May 13, 2026 224 2
