وزارتخارجه در میدان جنگ (2) لزوم تحول در گفتمان و رویکرد دستگاه… — ایران اندیش | جعفر حسن‌خانی — TG.ME

📍وزارتخارجه در میدان جنگ (2) لزوم تحول در گفتمان و رویکرد دستگاه دیپلماسی ایران ... ادامه از پست قبل در گذشته دور و در دوره دیگری از دورای گذار جهان نیز ماجرا از همین قرار بود. در آغاز قرن نوزدهم، در بحبوحه جنگ ایران و روسیه، دولت قاجار برای یافتن قدرت از طریق ایستادن در نقطه تعادل در مناسبات جهانی به فرانسه ناپلئونی نزدیک شد. پیمان فین‌کنشتاین در مه ۱۸۰۷ میان ایران و فرانسه بسته شد و دولت ناپلئون وعده حمایت از ایران و یاری در برابر روسیه را داد. اما تنها چند ماه بعد، فرانسه و روسیه در تیلسیت به تفاهم رسیدند و بخش اصلی منطق آن توافق عملاً از میان رفت. اهمیت این تجربه در شباهت ظاهری موقعیت‌ها نیست، بلکه در منطق سیاست قدرت نهفته است. کشوری که ظرفیت مستقل کافی نیافریند ممکن است چنین بپندارد که جزئی از یک موازنه بزرگ‌تر است، حال آنکه در لحظه تغییر معادلات، از جایگاه بازیگر به جایگاه موضوع معامله سقوط می‌کند. ای کاش تجربه فین کنشتاین در برجام تبدیل به آگاهی تاریخی می‌شد که نشد و امروز درسی که از این دو تجربه به عنوان یک آگاهی تاریخی برمی‌آید، ضرورت خودیاری است. خودیاری به معنای انزوا نیست، درست برعکس، به معنای برقراری روابط خارجی به شیوه‌ای است که تغییر موضع یا خروج یک قدرت از توافق نتواند امنیت، اقتصاد یا قدرت چانه‌زنی کشور را به‌طور بنیادین مختل کند. چنین رویکردی مستلزم تنوع‌بخشی به طرف تعامل‌های وزارت خارجه، توسعه روابط با همسایگان، ایجاد وابستگی‌های متقابل سودآور، گسترش مسیرهای تجاری جایگزین و افزایش وزن اقتصادی و سیاسی ایران در منطقه است. از این منظر، آنچه ایران به آن نیاز دارد واقع‌گرایی است البته نه واقع‌گرایی انفعالی، بلکه واقع‌گرایی فعال و قدرت‌ساز است. واقع‌گرایی انفعالی محدودیت‌ها را می‌بیند و در برابرشان عقب می‌نشیند اما واقع‌گرایی فعال همان محدودیت‌ها را می‌شناسد تا برای تغییر موازنه برنامه بریزد. درک بنیادین وزارت خارجه باید از ایده‌آلیسم کانتی تغییر یابد و به واقع گرایی فعال رهنمون شود. وزارت خارجه باید بپذیرد که نهادهای بین المللی برای تضمین امنیت ایران اساسا ناتوانند. این وزارتخانه باید به نهادی بدل شود که خود ابتکار می‌آفریند، ائتلاف‌های موضوعی می‌سازد، شکاف منافع میان رقبا را می‌شناسد و برای کشورهای گوناگون منفعتی مشخص از همکاری با ایران تعریف می‌کند. همه آن دیپلمات‌هایی که برای جلوگیری از بمباران تاسیسات هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل و آمریکا، عضویت در معاهده عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را به عنوان یک راه تضمین شده پیش پای جمهوری اسلامی گذاشتند باید امروز بپذیرند که پروژه شان برای کشور یک شکست مطلق بود و تضمینشان کار نکرد حتی با وجود  فعال شدن تعهدات فراپادمانی و پذیرش نظارت‌های سخت‌گیرانه آژانس از سوی ایران. آن‌ها باید بپذیرند که راه حلشان فقط ترور دانشمندان هسته‌ای و بمباران تاسیسات اتمی را تسهیل کرد.   ▪️سود به جای تضمین دومین تحول باید در رویکرد عملی وزارت خارجه رخ دهد. گذار از درک حقوقی روابط بین الملل به درک اقتصادی از این روابط است. حقوق بین‌الملل ابزار کار هر کشوری است و کنار گذاشتنش نه ممکن است و نه عاقلانه. مسئله حذف حقوق نیست، مسئله تقدم منافع بر فرم حقوقی است. مسئله این است که آیا وقت وزارت خارجی‌ها بیش از همه باید در بروکراسی نهادهای بین المللی باید صرف شود و یا اینکه اولویت و ضرورت وزارت خارجه چیز دیگری است؟ در سال‌های گذشته بخش قابل توجهی از ظرفیت دستگاه سیاست خارجی ایران صرف بحث درباره تضمین‌های حقوقی، سازوکارهای تعهد، تفسیر توافق‌ها و فرآیندهای نهادهای بین‌المللی شده است و شوربختانه عملا در وزارت خارجه ایران ابزار حقوقی خود به هدف سیاست خارجی بدل شده است. تجارت، سرمایه‌گذاری، انرژی، ترانزیت، زنجیره تأمین و منافع بخش خصوصی کدامشان در وزارت خارجه ایران در محور اقدامات هستند؟ اقتصاد غایب بزرگ وزارت خارجه است. پر واضح است که اقتصاد باید به زبان‌اصلی دستگاه دیپلماسی ایران بدل شود. در الگوی تازه، هر سفارتخانه ایران باید تا حدی نقش یک ستاد توسعه منافع اقتصادی کشور را برعهده گیرد. سنجش عملکرد سفارتخانه‌ها دیگر نمی‌تواند صرفاً بر شمار دیدارهای سیاسی، مذاکرات یا بیانیه‌های مشترک استوار باشد، افزایش صادرات، جذب سرمایه، رفع موانع بانکی و گمرکی، ایجاد مسیرهای حمل‌ونقل، اتصال شرکت‌های ایرانی به بازارهای خارجی، شناسایی فناوری‌های موردنیاز و تسهیل فعالیت بخش خصوصی و ...  باید در زمره معیارهای اصلی سنجش عملکرد این وزارتخانه قرار گیرد. ...ادامه در پست بعد 🌐 کانال ایران اندیش‌ |‌ جعفر حسن‌خانی https://t.me/jafarhasankhani