#شهریورگان چیه؟ یه توضیح ساده ولی کامل شهریورگان یکی از جشنهای باستانی ایرانه که در سنت زرتشتی برگزار میشه و به امشاسپند شهریور مربوطه. حالا اصلا امشاسپند یعنی چی؟ در باور زرتشتی، اهورامزدا سرچشمهی خرد، راستی و نیکی و آفرینندهی جهان هستیه. در کنار اهورامزدا، شش مفهوم یا موجود مینویِ بسیار مهم وجود دارن که بهشون امشاسپندان میگن. «امشاسپند» از واژهی اوستایی اَمِشَه سپِنتَه میاد و معمولا به معنی «جاودانهی مقدس» ترجمه میشه. این شش امشاسپند هرکدوم نماینده یک ویژگی مهم و یک بخش از آفرینش هستن و در واقع کمک میکنن بفهمیم ارزشهای اصلی در اندیشه زرتشتی چی هستن. شش امشاسپند عبارتاند از: بهمن — وهومَنَه نماد اندیشه نیک و خرده. با جانوران و آفرینش حیوانی هم ارتباط داره. اردیبهشت — اَشَه وَهیشتَه نماد بهترین راستی و نظم درسته و با آتش ارتباط داره. شهریور — خشَثرَه وَیریه (همین جشنه سهریورگان) نماد شهریاریِ نیک، توانایی و قدرتِ شایستست و با فلزات ارتباط داره. سپندارمذ — سپِنتَه آرمَیتی نماد فروتنی، بردباری و عشق به زمینه و با زمین ارتباط داره. خرداد — هَئوروَتات نماد کمال و رساییه و با آب ارتباط داره. امرداد — اَمِرِتات نماد بی مرگی و جاودانگیه و با گیاهان ارتباط داره. این ها رو میشه هم بهعنوان موجودات مینوی و هم به عنوان جلوههایی از صفات اهورامزدا در نظر گرفت؛ یعنی هرکدوم یک ارزش مهم رو به آدم یادآوری میکنن. حالا برسیم به شهریور 👀 نام اوستایی شهریور خشَثرَه وَیریه هست. «خشَثره» به معنی شهریاری، فرمانروایی یا قدرته و «وَیریه» مفهوم خواستنی، برگزیده یا مطلوب رو میرسونه. پس مفهوم کلیش میشه چیزی مثل: «شهریاریِ خواستنی و شایسته» اما منظور از قدرت اینجا زورگویی و سلطه به دیگران نیست. شهریور بیشتر به این ایده مربوطه که قدرت و توانایی باید در مسیر درست استفاده بشه؛ یعنی فرمانرواییِ عادلانه، توانمندی، آبادانی و حمایت از ناتوانان. شهریور با فلزات هم ارتباط داره. فلز در سنت زرتشتی با استحکام، قدرت و پایداری پیوند داره و این ارتباط در جشن شهریورگان هم دیده میشه. حالا خود شهریورگان: در گاهشماری سنتی زرتشتی، هر ماه ۳۰ روز داره و هر روز اسم مخصوص خودش رو داره. وقتی اسم روز با اسم ماه یکی میشه، اون روز تبدیل به یک جشن ماهانه میشه. بنابراین: روز شهریور و ماه شهریور: شهریورگان این روز در گاه شماری امروزی معمولا با ۴ شهریور تطبیق داده میشه، هرچند بهخاطر تفاوت گاه شماری های زرتشتی، تاریخ جشن در بعضی سنت ها میتونه متفاوت باشه. شهریورگان چه جوری برگزار میشده؟ جشنهای ایرانی باستان فقط یه مراسم مذهبی خشک نبودن. جشن یعنی شادی، دورهمی، خوراک، دیدار دوستان و خانواده و در کنارش نیایش و یادآوری ارزشهای اخلاقی. در شهریورگان هم مردم دور هم جمع میشدن، به نیایش میپرداختن و دربارهی مفهوم شهریور و ارزشهایی که نمایندش بود یادآوری میکردن. از طرفی چون شهریور با فلزات ارتباط داره، در بعضی روایتهای مربوط به این جشن، به پیشهوران و کسانی که با فلز کار میکردن هم توجه ویژه داده شده. اگر بخوام خیلی خودمونی مفهوم شهریورگان رو خلاصه کنم: شهریورگان جشنِ قدرتِ درست و شهریاریِ نیکه؛ یادآوری اینکه قدرت وقتی ارزش داره که با خرد، راستی و داد همراه باشه. و یه نکتهی خیلی مهم: شهریورگان رو نباید با مفهوم «پادشاهی» به معنای امروزی قاطی کرد. شهریور در اندیشهی زرتشتی بیشتر دربارهی فرمانرواییِ آرمانی و قدرتِ همراه با داد و راستی صحبت میکنه، نه اینکه صرفا یک جشن برای پادشاه یا حکومت باشه. در نهایت، شهریورگان یکی از مجموعه جشنهاییه که بر پایه نام روزها و ماهها در گاه شماری ایرانی شکل گرفته؛ مثل تیرگان، مهرگان، آبانگان، آذرگان و بهمنگان.
1
