شا، مشروطه و عزل و نصب وزرا مقاله «نقش پادشاه در عزل و نصب… — منابع تاریخ معاصر — TG.ME

📚 شا، مشروطه و عزل و نصب وزرا مقاله «نقش پادشاه در عزل و نصب رئیس‌الوزرا و وزرا در حقوق اساسی ایران» نوشته سید ناصر سلطانی به یکی از پرسش‌های مهم اما کمتر دیده‌شده در تاریخ حقوقی و سیاسی مشروطه می‌پردازد: پس از مشروطه، اختیار واقعی انتخاب رئیس‌الوزرا و وزیران در دست چه کسی بود؟ مشروطه با هدف جدا کردن سلطنت از حکومت و محدود کردن نقش شاه در اداره کشور شکل گرفت. قانون اساسی نیز اصولی را برای مسئولیت وزرا و عدم مسئولیت پادشاه در نظر گرفت. اما آیا این به معنای پایان نقش شاه در انتخاب و عزل مقامات اجرایی بود؟ نویسنده با بررسی قوانین اساسی و سپس مقایسه آنها با رویه سیاسی دوره قاجار و پهلوی نشان می‌دهد که پاسخ چندان ساده نیست. سنت پیشامشروطه در انتخاب و عزل صدراعظم و وزیران توسط شاه، پس از مشروطه به‌طور کامل ناپدید نشد و در دوره‌های مختلف به شکل‌های متفاوتی ادامه یافت. اهمیت مقاله در همین فاصله میان «قانون» و «عمل سیاسی» است. متن قانون اساسی یک چیز می‌گفت، اما رفتار شاه، مجلس، رئیس‌الوزرا و وزیران در عمل می‌توانست حدود دیگری برای قدرت سیاسی ایجاد کند. نویسنده حتی نشان می‌دهد که برخی اصول قانون اساسی در این زمینه دارای ابهام‌هایی بودند؛ برای نمونه، از یک سو انتصاب وزیران به فرمان شاه نسبت داده شده و از سوی دیگر، مسئولیت شخص پادشاه از امور حکومتی سلب شده است. همین ابهام‌ها امکان تفسیرهای متفاوت از جایگاه شاه را فراهم می‌کرد. مقاله سپس این مسئله را در دوره‌های مختلف دنبال می‌کند: در دوره قاجار نقش مجلس در انتخاب وزرا، در دوره رضاشاه نقش شخص شاه، و در دوره محمدرضاشاه تغییر دوباره این رابطه. از این منظر، دستاورد مهم مقاله این است که تاریخ مشروطه را صرفاً از روی متن قانون اساسی نمی‌خواند؛ بلکه نشان می‌دهد برای فهم واقعی توزیع قدرت، باید به رویه‌های سیاسی، تفسیر قانون و رفتار بازیگران نیز توجه کرد. شاید پرسش اصلی مقاله را بتوان این‌گونه خلاصه کرد: مشروطه فقط با تغییر قانون، قدرت شاه را تغییر داد یا توانست شیوه اعمال این قدرت را نیز دگرگون کند؟ https://jls.shirazu.ac.ir/article_7056.html https://t.me/historytextt