(ترجمه و خلاصه شده توسط Ai )
🌧️ تحلیل ناهنجاریهای بارش در حوضههای ایران بر اساس فازهای گذار و شدتهای مختلف ENSO
📚 مشخصات مقاله
عنوان انگلیسی:
Analysis of precipitation anomalies in basins of Iran based on transition phases and different intensities of ENSO
👨🔬 نویسندگان:
جلیل هلالی | دانشگاه تهران
مهدی محمدیغلنی | دانشگاه اراک
ابراهیم اسدی اسکویی | مرکز پژوهشهای علوم جوی و هواشناسی
مصطفی صفریکمیل | شرکت آب منطقهای همدان
علی افروزی | شرکت آب منطقهای همدان
محمد احمدی | اداره هواشناسی کرمانشاه
علیرضا کربلایی | دانشگاه خوارزمی
علیاکبر سبزیپرور | دانشگاه بوعلیسینا همدان
📰 نشریه: Journal of Hydrology: Regional Studies
🏢 ناشر: Elsevier
📅 سال انتشار: ۲۰۲۶
📖 دوره: ۶۴
🔢 شماره مقاله: ۱۰۳۲۲۲
🔗 DOI: 10.1016/j.ejrh.2026.103222
📊 دوره آماری: ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۹
🔗 لینک مقاله
🎯 هدف پژوهش
این مطالعه تغییرات بارش سالانه ایران در دوره ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۹ را در ارتباط با فازها، شدتها و فازهای گذار ENSO بررسی میکند.
پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که شرایط النینو، لانینا و خنثی چه اثری بر بارش حوضههای مختلف ایران دارند، شدت رویداد تا چه اندازه اهمیت دارد و آیا گذار از یک فاز ENSO به فاز دیگر نیز میتواند الگوی بارش را تغییر دهد یا خیر.
⚠️ نکته مهم:
این مقاله انواع فیزیکی النینو مانند Classic یا EP، CP یا Modoki و Hybrid را بررسی نکرده است. طبقهبندی مقاله بر اساس فاز ENSO، شدت ENSO و فازهای گذار انجام شده است.
برای تعیین فاز و شدت ENSO نیز از شاخص ONI استفاده شده است.
🗺️ منطقه مطالعه و دادهها
ایران در این پژوهش به شش حوضه اصلی تقسیم شده است:
دریای کاسپین، خلیجفارس و دریای عمان، دریاچه ارومیه، فلات مرکزی، مرز شرقی و قرهقوم
این شش حوضه در مجموع شامل ۱۳۵ زیرحوضه هستند.
برای پژوهش از دادههای حدود ۱۲۰۰ ایستگاه بارانسنجی و سینوپتیک در دوره ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۹ استفاده شده و میانگین بارش حوضهها با روش Thiessen محاسبه شده است.
🌧️ میانگین بلندمدت بارش در حوضهها
میانگین بارش سالانه ایران در دوره ۶۰ ساله ۱۷۸.۹ میلیمتر بوده است.
بیشترین میانگین بارش مربوط به دریای کاسپین با ۳۳۶.۹ میلیمتر و کمترین مقدار مربوط به مرز شرقی با ۶۷.۹ میلیمتر است.
مقادیر سایر حوضهها:
دریاچه ارومیه: ۲۲۴.۷ میلیمتر
خلیجفارس و دریای عمان: ۱۸۸.۹ میلیمتر
قرهقوم: ۱۵۳.۱ میلیمتر
فلات مرکزی: ۹۶.۳ میلیمتر
در شرایط مختلف ENSO، میانگین بارش حوضهها نیز تغییر میکند و دامنه این تغییرات در مناطق خشک و مرطوب یکسان نیست.
🌊 اثر فازهای اصلی ENSO بر بارش ایران
نتایج کلی مقاله نشان میدهد که النینو عمدتاً با افزایش بارش و لانینا عمدتاً با کاهش بارش در ایران همراه است.
میانگین بارش زیرحوضهها در شرایط مختلف:
النینو: ۱۹۷.۸ میلیمتر
لانینا: ۱۶۶.۸ میلیمتر
خنثی: ۱۷۰.۷ میلیمتر
در فاز النینو، ۹۸ درصد زیرحوضهها ناهنجاری مثبت بارش داشتهاند.
در لانینا، ۹۸ درصد زیرحوضهها ناهنجاری منفی نشان دادهاند.
در شرایط خنثی نیز ۸۷ درصد زیرحوضهها ناهنجاری منفی داشتهاند.
این نتیجه نشان میدهد که در مقیاس کلی ایران، النینو سیگنال مرطوب و لانینا سیگنال خشک ایجاد میکند؛ با این حال، شدت این اثر در حوضههای مختلف متفاوت است.
💪 شدتهای مختلف النینو
یکی از مهمترین یافتههای مقاله این است که شدت ENSO نقش بسیار مهمی در تغییرات بارش دارد و صرفاً مشخصکردن اینکه یک سال النینویی یا لانینایی بوده، اطلاعات کاملی درباره مقدار بارش ارائه نمیدهد.
النینو در این مطالعه به سه شدت ضعیف، متوسط و قوی تقسیم شده است.
📈 میانگین ناهنجاری بارش:
النینوی ضعیف: ۱۰.۳+ درصد
النینوی متوسط: ۷.۹+ درصد
النینوی قوی: ۱۷.۲+ درصد
بنابراین النینوی قوی بیشترین میانگین افزایش بارش را ایجاد کرده است.
اما رابطه شدت النینو و بارش خطی نیست؛ زیرا النینوی متوسط، با وجود شدت بیشتر نسبت به النینوی ضعیف، ناهنجاری میانگین کمتری ایجاد کرده است.
از نظر تعداد زیرحوضههایی که ناهنجاری مثبت داشتهاند:
النینوی ضعیف: ۸۵ درصد
النینوی متوسط: ۷۶ درصد
النینوی قوی: ۸۶ درصد
این موضوع نشان میدهد که شدت ENSO باید بهصورت جداگانه در تحلیل و پیشبینی بارش ایران در نظر گرفته شود.
🟢 النینوی ضعیف
August 31, 2026 458 5
