باباشملها در کوچههای شب آواز میخوانند
آواز کوچهباغی یا باباشملی ازجمله نمادهای فرهنگی شهر تهران در روزگار قدیم است؛ روزگاری که باباشملها در کوچهپسکوچههای شهر، شعرهایی را در دستگاهی از موسیقی که بعدها به بیات تهران معروف شد، میخواندند و در دل مردم، تبوتابی از بودن در محلهای امن و آرام میانداختند؛ محلهای که دیگر در آن کسی تنها نیست و باباشمل مراقب همه است.
زندهیاد مرتضی احمدی که در دوران معاصر دیدهها و شنیدههایی ارزشمند از روزگار تهران در گذشته به یادگار گذاشته است، اعتقاد دارد که باباشملها آواز کوچهباغی میخواندند، «کوچهباغی آواز محبوب بروبچههای تهرون است. بچههای تهرون جز آواز کوچهباغی چیز دیگری نمیدانند. هر وقت دور هم جمع میشوند، غمیدارند یا شادند، دستهجمعی دورهم نشستهاند و بیاختیار شروع به خواندن آواز کوچهباغی میکنند. واقعاُ این آواز محبوب آنهاست. تمام شادی و غمها در این آواز وجود دارد». او اما باباشملها را معادل جاهلهای تهران معرفی میکند. ارجاع سخن وی به زمانی است که قدرت باباشملها در اوایل دوران پهلوی رو به افول گذاشته و به جای آنها کلاهمخملیها و جاهلها جای گرفته بودند؛ کسانی که با کسوت مردمداری، غریبنوازی و جوانمردی، از باجگیری و زورگویی رویگردان نبودند و مشتری همیشگی کافههای بدنام بهشمار میآمدند. آنهایی که هیچگاه چهره جوانمردان گذشته را نداشتند و از اینرو اعتباری رسمی نیز در تاریخ معاصر ایران بهدست نیاوردند.
در پی آنچه گفته شد، نباید پنداشت خاطره باباشملها از اذهان یکباره حذف شده است؛ باباشملها در جان و روح جامعه رخنه داشتند. رضا گنجهای که شخصیتی میهندوست داشت در دورانی نشریه طنز و انتقادی باباشمل را بهراه انداخت که نیاز رجوع بهخود در آن بهخوبی دیده میشد، احساسات مردمدوستانهاش همه مردم ایران را دربرمیگرفت و به محله یا کوی و برزنی محدود نمیشد. گنجهای با چنین رویکردی نشریه باباشمل را در سال١٣٢٠ خورشیدی منتشر کرد. دوستان نزدیکش او را بابا میخواندند. اندیشه و عمل جوانمردانه و میهنخواهی او از این نوشته در شماره ٧٨ آن مجله روشن است، «بدانید، آوازی که از گلوی بابا درمیآید، از دل شکسته و خونین ملت ایران برمیخیزد. و بابا را نمیشود خرید، زیرا او خودش را در مقابل احساسات و محبت بیکران ملتش، بدو فروخته است و هیچکس در دنیا، بیش از این، نثار بابا نتواند کرد. این حرفها را کسی میزند که ملت خود را میپرستد و نه بیمی از کس در دل دارد و نه تمنایی از غیر». بر اساس آنچه آمد، باید گفت باباشملها در گذر تاریخ معاصر ایران، نقشی مهم را از جنبه زندگی اجتماعی ایفا کردهاند. آنها به مردم حسی از امنیت و آرامش را منتقل میکردند و باعث همدلی و یکپارچگی بیشتر مردم محله خود بودند؛ گرچه با تحولات و تغییرات اجتماعی، از جایگاه اصلی خود تنزل یافتند، خاطره آنها تا سالها در اذهان زنده بود.
🔺گردآوری مطالب : کوروش آریامنش
لینک کانال ما در فضای مجازی ↙️
👉 🆔@filmo2536
3
1
1August 21, 2026 302 3
