Bakı ŞƏT-in Avrasiya xəritəsində: Azərbaycanın rolu niyə artıq status… — Alioglu_News🇦🇿 — TG.ME

🇦🇿🌐 Bakı ŞƏT-in Avrasiya xəritəsində: Azərbaycanın rolu niyə artıq status məsələsindən daha böyükdür. 31 avqust - 1 sentyabr tarixlərində Bişkekdə keçiriləcək Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının 25 illik yubiley sammitinə Azərbaycan əvvəlkindən tamamilə fərqli mövqedə yaxınlaşır. Söhbət artıq Bakının ŞƏT-də hansı formal statusu alacağından deyil, Azərbaycanın təşkilatın genişlənən Avrasiya arxitekturasında hansı real funksiyanı yerinə yetirəcəyindən gedir. Azərbaycanın ŞƏT-lə münasibətləri on ildən artıq tarixə malikdir. 2015-ci ildə dialoq tərəfdaşı statusunun əldə edilməsi uzun müddət daha çox siyasi-diplomatik çərçivə təsiri bağışlayırdı. Lakin son illərdə mənzərə dəyişib. 2024-cü ildə Bakı müşahidəçi statusu üçün müraciət edib, 2025-ci ildə isə ŞƏT tərəfdaşlıq mexanizmini yeniləyib. Əsas dəyişiklik isə kağız üzərində deyil, xəritədə baş verir. Çin və Mərkəzi Asiyanın Avropa istiqamətində alternativ, təhlükəsiz və sürətli nəqliyyat arteriyalarına ehtiyacı artdıqca Azərbaycanın coğrafiyası iqtisadi kapitala çevrilir. Bakı eyni anda Şərq-Qərb və Şimal-Cənub xətlərinin kəsişməsində yerləşir. Bu xüsusiyyət Azərbaycanı sadəcə tranzit ölkə deyil, Avrasiyanın logistika sistemində strateji qovşağa çevirir. Burada Orta Dəhliz həlledici amildir. 2022-ci ildən Azərbaycan üzərindən bu marşrutla daşınan yüklərin həcmi təxminən 90 faiz artıb. 2025-ci ildə Şərq-Qərb dəhlizi üzrə 16,9 milyon ton, Şimal-Cənub xətti ilə isə 9,29 milyon ton yük daşınıb. Ələt limanının illik ötürücülük qabiliyyətinin 15 milyon tondan 25 milyon tona çatdırılması planı göstərir ki, Bakı gələcək yük axınına indidən hazırlaşır. Bu strategiyada Çin xüsusi yer tutur. 2025-ci ildə Azərbaycan-Çin ticarət dövriyyəsi 30,2 faiz artaraq 4,874 milyard dollara çatıb. Lakin Pekinlə münasibətlərin əhəmiyyəti ticarət statistikasından daha genişdir. Azərbaycan “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünü Orta Dəhliz infrastrukturu ilə birləşdirərək Çin üçün Avropaya çıxan marşrutlardan birinin mühüm halqasına çevrilmək istəyir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin son iki ildə “ŞƏT plus” sammitlərində iştirakı da Bakının bu platformaya münasibətinin dəyişdiyini göstərir. Azərbaycan ŞƏT-i artıq yalnız siyasi dialoq meydanı deyil, nəqliyyat, investisiya, energetika və rəqəmsal əlaqələrin inkişaf etdirilə biləcəyi böyük iqtisadi məkan kimi görür. Zəngəzur dəhlizi perspektivi isə bu xəritəni daha da dəyişə bilər. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında yeni bağlantının yaradılması Orta Dəhlizin imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, Şimal-Cənub və Şərq-Qərb marşrutları arasında əlavə əlaqə yarada bilər. Beləliklə, Azərbaycan bir marşrutun iştirakçısından müxtəlif istiqamətlərin kəsişdiyi nəqliyyat platformasına çevrilir. Məhz buna görə Bişkek sammitinin Bakı üçün əsas intriqası protokol və status deyil. Azərbaycanın üstünlüyü ŞƏT daxilində səs sayında deyil, xəritədə tutduğu mövqedədir. ŞƏT məkanının böyük iqtisadi mərkəzləri Şərqlə Qərb arasında yeni bağlantılar axtardıqca, Bakının əhəmiyyəti artır. Azərbaycan isə bu geosiyasi üstünlüyü limanlara, dəmir yollarına, tranzit gəlirlərinə və uzunmüddətli iqtisadi təsirə çevirməyə çalışır. Əgər Orta Dəhliz üzrə yük artımı davam edər, Ələt genişləndirilər və yeni regional bağlantılar işə düşərsə, Azərbaycanın ŞƏT üçün əhəmiyyətini hansısa formal statusdan daha çox bir amil müəyyən edəcək - Avrasiyanın əsas yollarından neçəsinin Azərbaycandan keçməsi. #Azərbaycan #ŞƏT #OrtaDəhliz #Bişkek #Avrasiya