🔵 آیا بانکهای تجاری از هیچ پول خلق میکنند؟ تعریضی بر یادداشت آقای دکتر مهراب کیارسی (4)
مدیریت نرخ بهره به عنوان ابزار سیاستگذاری: بانکهای مرکزی وظیفه دارند نرخ بهره کوتاهمدت (نرخ سیاستگذاری) را تعیین و هدایت کنند. در نظامهای پولی مدرن، بانک مرکزی نمیتواند کلهای پولی را مستقیماً کنترل کند، لذا وظیفه آن مدیریت قیمت پول (نرخ بهره) است.
✔️ مهمترین دغدغههای بانک مرکزی:
کنترل نرخ بهره و کاهش نوسانات آن: یکی از دغدغههای اصلی بانکهای مرکزی، دستیابی دقیق به نرخ بهره هدف و به حداقل رساندن نوسانات در بازار بینبانکی است. برای این منظور، بانک مرکزی باید تغییرات خودمختار در ترازنامه خود (مانند تغییر در حسابهای دولت یا تقاضای نقدینگی) را به طور روزانه خنثی کند.
ثبات قیمتها (هدفگذاری تورم): در اقتصادهای امروزی، بسیاری از بانکهای مرکزی ثبات قیمتها را به عنوان اولویت تکبعدی و اصلی خود برگزیدهاند.
سلطه تراز پرداختها و نوسانات نرخ ارز (به ویژه در کشورهای درحال توسعه): دغدغه حیاتی بانکهای مرکزی در عمده کشورهای در حال توسعه و بعضا حتی توسعه یافته (مانند نمونه اخیر در بانک مرکزی ژاپن)، مقابله با شوکهای خارجی و مدیریت سلسلهمراتب ارزهای بینالمللی (ICH) است. به دلیل پذیرفته نشدن پولهای ملی در سطح جهانی، این بانکها دائماً دغدغه ترس از شناوری (Fear of Floating) و اثرات مخرب نوسانات نرخ ارز بر ثبات بانکی و تورم داخلی را دارند.
مدیریت منحنی بازدهی و نقش بازارساز(به صورت محدودتر): دغدغه جدید بانکهای مرکزی، بهویژه پس از بحران ۲۰۰۸ و کووید-۱۹، باید تثبیت منحنی بازدهی (Yield Curve) و تضمین نقدینگی در بخشهای بلندمدت بازار اوراق قرضه باشد تا رشد اقتصادی پایدار فراهم شود.
به طور خلاصه، طبق منابع عنوان شده، وظیفه اصلی بانک مرکزی تضمین سلامت سیستم پرداختها و تسویه حسابهاست و مهمترین دغدغه عملیاتی آن مدیریت نرخ بهره هدف از طریق خنثیسازی نوسانات نقدینگی و در کشورهای در حال توسعه، مدیریت نرخ ارز برای جلوگیری از بیثباتی مالی است.
اما در رابطه با فرایند خلق پول، نظریه پول درونزا (Endogenous Money) فرآیند خلق پول را به شکلی کاملاً متفاوت از دیدگاههای سنتی (نئوکلاسیک) تبیین میکند. در ادامه، نحوه خلق پول در بانکهای تجاری و پاسخ به پرسش «خلق پول از هیچ» بر اساس این فصول سوم و چهاردهم از کتاب روشون و رزی تشریح میشود:
در نظریه پول درونزا، محرک اصلی خلق پول، تقاضا برای اعتبار (وام) است. فرآیند به این صورت عمل میکند(موضوع مباحثات افقی گرایان و ساختارگرایان موضوع بحث حاضر نیست):
تقدم وام بر سپرده: برخلاف تصور عمومی که بانکها ابتدا سپرده جذب کرده و سپس آن را وام میدهند، در این نظریه وامها، سپردهها را خلق میکنند (Loans create deposits) یعنی زمانی که یک بانک با درخواست وام از سوی یک مشتری واجد شرایط موافقت میکند، به طور همزمان یک دارایی (طلب بانک از مشتری) و یک بدهی (سپرده مشتری در بانک) در ترازنامه خود ثبت میکند.
ترازنامه بانک: در لحظه اعطای وام، هیچ پولی از جای دیگری جابجا نمیشود. بانک صرفاً با یک ثبت حسابداری دوبل، موجودی حساب سپرده وامگیرنده را افزایش میدهد. این سپرده جدید، همان پول جدید است که وارد چرخه اقتصاد میشود.
نقش ذخایر: در این دیدگاه، بانکها برای وام دادن منتظر ذخایر (پایه پولی) بانک مرکزی نمیمانند. آنها ابتدا وام میدهند و سپس در صورت نیاز برای تسویه پرداختها یا رعایت الزامات قانونی، ذخایر مورد نیاز را از بازار بینبانکی یا بانک مرکزی تأمین میکنند. در واقع، بانک مرکزی به عنوان «آخرین وامدهنده»، مجبور است ذخایر مورد نیاز سیستم بانکی را برای حفظ ثبات تأمین کند چرا که تضمین عملکرد روان سیستم پرداختهای ملی مهمترین وظیفه بانک مرکزی است و هر گونه اخلال در این سیستم تبعات متعددی خواهد داشت. این نکته مهمی است، در واقع همین اصل میتواند زمینه ایجاد تورم توسط بانکهای تجاری را فراهم کند چرا که زمینه نهادی و تضادهای توزیعی میتواند شرایطی را فراهم میآورد که منافع خلق پول بانکی بسیار بیشتر از جرایم استقراض یا تنبیهات ناترازی باشد.
اما به سوال برگردیم که آیا بانکهای تجاری پول را «از هیچ» خلق میکنند؟ پاسخ به این سوال از منظر منابع، دارای دو وجه است:
بله، از نظر حسابداری و منابع فیزیکی، سرمایهگذاری نیازی به پسانداز قبلی ندارد و بانکها میتوانند بدون داشتن منابع فیزیکی پیشین، اعتبار اعطا کنند. در این معنا، پول از هیچ (Ex-nihilo) خلق میشود، چرا که برای خلق آن نیازی به کالای فیزیکی (مثل طلا) یا پساندازهای قبلی جامعه نیست.
🔸منبع : کاتالاکسی
▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️
✅ رسانه اقتصادی اجتماعی دورنمای اقتصاد
👇👇👇👇
@ECONVIEWS
4August 26, 2026 844 6
