“त्या " अपूर्ण राहिलेल्या स्वप्नाला विनम्र अभिवादन...🙏🏻🪔
आणि त्या स्वप्नामागील वेदना समजून घेण्याचा हा एक प्रामाणिक प्रयत्न...
-----------------
करपलेल्या शेतातून उगवलेले स्वप्न...
महाराष्ट्राच्या मातीत अनेक स्वप्ने रुजतात. कुणाच्या शेतात ज्वारी उगवते, कुणाच्या अंगणात कष्टाचे संस्कार; आणि याच मातीतून एखादा तरुण अधिकारी होण्याचे स्वप्न घेऊन उभा राहतो. गावच्या मातीतून शहराच्या स्पर्धेच्या विश्वात आलेल्या या तरुणाच्या डोळ्यांत केवळ स्वतःचे भविष्य नसते. आई-वडिलांच्या कष्टांना अर्थ मिळावा, घरची परिस्थिती बदलावी आणि आपल्या गावाचे नाव उज्ज्वल व्हावे, अशी अनेक स्वप्ने त्याच्यासोबत चालत असतात.
मात्र काही वेळा परिस्थिती स्वप्नांपेक्षा अधिक कठोर असते. ग्रामीण भागातील दुष्काळ हा केवळ पावसाचा अभाव नसतो. तो शेतकऱ्याच्या उत्पन्नाचा, कुटुंबाच्या आर्थिक स्थैर्याचा आणि पुढच्या पिढीच्या आशेचा प्रश्न असतो. पिके करपली की केवळ शेत रिकामे होत नाही; घरातील आर्थिक गणितही कोलमडते. अशा परिस्थितीत एखादा ग्रामीण तरुण MPSC ची तयारी करत असेल, तर त्याच्या पुस्तकांमागे आई-वडिलांचे कष्ट, त्याग आणि अपूर्ण राहिलेल्या गरजा असतात. तरीही तो अभ्यास करतो. कारण त्याला विश्वास असतो की एक दिवस ही परीक्षा त्याच्या आयुष्याला नवी दिशा देईल.
पण स्पर्धा परीक्षेचा प्रवास सोपा नसतो. अनेक वर्षांचा अभ्यास, सततची अनिश्चितता, आर्थिक अडचणी, परीक्षांचे वेळापत्रक, निकालाची प्रतीक्षा आणि अपयशाची भीती, या सगळ्यांशी विद्यार्थ्याला एकाच वेळी सामना करावा लागतो. त्यातच परीक्षा प्रक्रियेतील गैरप्रकार किंवा पेपरफुटीच्या बातम्या समोर आल्या की प्रश्न केवळ परीक्षेचा राहत नाही; तो विश्वासाचा होतो.
“मी दिवसरात्र जीव तोडून अभ्यास करतोय; पण माझ्या मेहनतीला खरंच न्याय मिळणार आहे का?” हा प्रश्न विद्यार्थ्याच्या मनात निर्माण होणे हीच व्यवस्थेसाठी गंभीर बाब आहे. पेपरफुटीचा सर्वात मोठा परिणाम प्रश्नपत्रिकेवर होत नाही; तो विद्यार्थ्याच्या विश्वासावर होतो, त्याच्या मानसिकतेवर होतो. एका बाजूला ग्रामीण कुटुंब आर्थिक संकटाशी झुंजत असते, तर दुसऱ्या बाजूला त्यांचा मुलगा आपल्या भवितव्यासाठी दिवस-रात्र पुस्तकांशी झुंजत असतो. अशा वेळी परीक्षा व्यवस्थेतील एका गैरप्रकाराची बातमी त्याच्या मनातील अनेक प्रश्नांना जन्म देऊ शकते. म्हणून एखाद्या विद्यार्थ्याच्या दुःखद मृत्यूकडे केवळ वैयक्तिक अपयश या दृष्टीने पाहणे योग्य ठरणार नाही. त्याच्यावर ही वेळ का आली याचासुद्धा गांभीर्याने विचार व्हायला हवा. दुष्काळ, आर्थिक विवंचना, स्पर्धेचा ताण आणि परीक्षा व्यवस्थेवरील अविश्वास यांसारख्या घटकांकडे समाजाने गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे. प्रश्न असा आहे की, आपण आपल्या विद्यार्थ्यांकडून फक्त संघर्षाची अपेक्षा करणार आहोत की त्यांच्या संघर्षात व्यवस्थाही त्यांच्या सोबत उभी राहणार आहे?
शासनाने परीक्षा प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व अधिक मजबूत केले पाहिजे. गैरप्रकारांच्या तक्रारींवर तातडीने आणि विश्वासार्ह चौकशी झाली पाहिजे. दोषींवर कठोर कारवाई झाली पाहिजे. त्याचबरोबर ग्रामीण आणि आर्थिकदृष्ट्या अडचणीत असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी मार्गदर्शन, समुपदेशन आणि आधारव्यवस्था अधिक सक्षम करण्याची गरज आहे. कारण MPSC ही केवळ एक परीक्षा नाही. ती महाराष्ट्रातील हजारो कुटुंबांच्या आशेची वाट आहे. त्या वाटेवर चालणारा विद्यार्थी जेव्हा पुस्तक उघडतो, तेव्हा त्याच्यासोबत त्याच्या आई-वडिलांची स्वप्नेही उघडली जातात. शेतात पिके करपली तरी पुढच्या पावसाची आशा शेतकरी धरून ठेवतो. तशीच आशा विद्यार्थ्याच्या मनातही जिवंत राहिली पाहिजे. व्यवस्थेने विद्यार्थ्याला निष्पक्ष संधीची हमी देणे तिचे कर्तव्य आहे.
एका विद्यार्थ्याच्या दुःखद अंताची केवळ हळहळ व्यक्त करून ही घटना संपता कामा नये. त्याच्या स्वप्नामागील दुष्काळ, त्याच्या संघर्षामागील वेदना, आर्थिक विवंचना आणि त्याच्या मनातील व्यवस्थेविषयीचा प्रश्न आपण समजून घेतला पाहिजे. कारण करपलेल्या शेतातूनही स्वप्न उगवू शकते; फक्त त्या स्वप्नाला जगण्याची, लढण्याची आणि पुढे जाण्याची निष्पक्ष संधी देणारी व्यवस्था हवी. मातीतून उगवलेल्या या स्वप्नांना परिस्थितीच्या उन्हात कोमेजू न देता, त्यांना आशेच्या पावसाने बहरण्याची संधी देणे ही समाजाची आणि व्यवस्थेची जबाबदारी आहे. कारण एखाद्या गरीब घरातील विद्यार्थ्याच्या हातातून पुस्तक निसटते, तेव्हा केवळ एक पुस्तक बंद होत नाही—तर एका तरुणाचे स्वप्न, एका घराची आशा आणि एका पिढीचा व्यवस्थेवरील विश्वास डळमळतो. म्हणून आता गरज आहे ती केवळ संवेदना व्यक्त करण्याची नाही, तर अशी व्यवस्था उभी करण्याची, जिथे परिस्थिती गरीब असली तरी संधी गरीब नसेल; जिथे शेत करपले तरी स्वप्ने करपू नयेत...
--अमोलप्रतिभा...
86
3
2
1September 10, 2026 10.8K 26
