🔷سیاست خاطره؛ آنچه از ایران می‌ماند
🖊️روزبه کردونی
🔹یادداشت روزنامه اطلاعات
🔹سیاست خاطره، یعنی جامعه آگاهانه تصمیم بگیرد چه تجربه‌هایی را ثبت، حفظ و در دسترس قرار دهد؛ نه برای تحمیل یک روایت رسمی از گذشته، بلکه برای آن‌که حافظه عمومی به صدای یک گروه، یک شهر یا یک نسل محدود نماند. پرسش اصلی این است: چه کسی در آرشیو حضور دارد؟ صدای کدام روستا، گویش، خانواده، زن، کارگر، مهاجر یا بازمانده جنگ ثبت شده است؟ و چه تجربه‌ای، بی‌آن‌که شنیده شود، به فراموشی سپرده می‌شود؟
🔹۲۷ اکتبر، روز جهانی میراث سمعی‌وبصری، یادآور همین مسئولیت است؛ مسئولیت نسبت به فیلم‌ها، عکس‌ها و صداهایی که از زندگی جمعی ما باقی می‌مانند. این‌ها فقط اشیای آرشیوی نیستند. گاه یک صدای ضبط‌شده، یک فیلم خانوادگی یا تصویری از کوچه‌ای که دیگر وجود ندارد، بیش از ده‌ها سند رسمی نشان می‌دهد مردم چگونه زندگی می‌کردند، چه می‌گفتند، از چه رنج می‌بردند و به چه امید می‌بستند. اما این میراث شکننده است: حلقه فیلم فرسوده می‌شود، نوار صوتی کیفیتش را از دست می‌دهد و فایل دیجیتال نیز ممکن است با تغییر فناوری از دسترس خارج شود.
🔹«باد جن» ناصر تقوایی نمونه‌ای روشن از این مسئله است. فیلم با صدای دریا آغاز می‌شود؛ با موجی که به ساحل بندرلنگه می‌رسد و راه تماشاگر را به دل آیین زار باز می‌کند. تقوایی در سال ۱۳۴۸، با روایت احمد شاملو، به جهان موسیقی، زبان، باور و زندگی مردمی نزدیک شد که در تاریخ‌های رسمی کمتر مجال دیده‌شدن داشته‌اند.
🔹با این همه، فیلم خودِ واقعیت نیست. هر دوربین، قاب خود را برمی‌گزیند؛ چیزی را آشکار می‌کند و چیزهایی را بیرون قاب می‌گذارد. ارزش «باد جن» نیز در این نیست که همه واقعیت جنوب را بازنمایی کرده باشد؛ در این است که امکان دیدن و پرسیدن را فراهم می‌کند. می‌توان از خلال آن به تجربه‌ای نزدیک شد، روایت‌های دیگر را در کنار آن نشاند و بخشی از ایران را که کمتر شنیده شده، دوباره به گفت‌وگو آورد.
🔹ایران تجربه خود را همیشه فقط در کتاب‌ها نگاه نداشته است؛ قصه‌گویی، نقالی، تعزیه، لالایی، موسیقی نواحی و آیین‌های محلی، شکل‌های زنده انتقال خاطره بوده‌اند. عکس، فیلم و صدا ادامه همین سنت‌اند. امروز، ثبت تاریخ شفاهی و تصویری محلی، مرمت حرفه‌ای، آرشیوهای ملی و استانیِ به‌هم‌پیوسته و دسترسی مسئولانه به اسناد، ضرورتی فرهنگی است.
🔹اگر تجربه‌های امروز را ثبت نکنیم، فردا فقط با آرشیوی ناقص روبه‌رو نیستیم؛ با تصویری ناقص از ایران روبه‌رو خواهیم بود. سیاست خاطره یعنی فراهم‌کردن امکان دیده و شنیده‌شدن ایران؛ تا آنچه امروز زندگی می‌کنیم، فردا نیز راهی برای سخن‌گفتن با ما داشته باشد.
متن کامل یادداشت 👇
روزنامه اطلاعات 👇
https://ettelaat.com/x3w3f
میراثآریا 👇
Https://www.chtn.ir/x4xzs
@CHTNIRAN
۶ آبان ۱۴۰۵ ۱۷۹ ۱
