در طول قرن هفدهم میلادی، رقابت اقتصادی و منازعههای سیاسی و نظامی بین بریتانیا، هلند، پرتغال و اسپانیا که هر یک در سودای امپراتوری بودند، افزایش پیدا کرد. در سال 1600 میلادی، کمپانی هند شرقی با کسب انحصار تجارت بین انگلستان و آسیا و تحت یک منشور سلطنتی که توسط ملکه الیزابت اول اعطا شد، تأسیس گردید. این کمپانی نوعی شرکت سهامی با بیش از 1،000 سهامدار بود که هر سال هیئتمدیرهای متشکل از بیستوچهار عضو را انتخاب میکردند. این شرکت عمدتاً با هند و چین تجارت پنبه، ابریشم، چای و تریاک میکرد و زمانی بخشهایی از امپراتوری هند بریتانیا را با ارتش خصوصی خود اداره میکرد. کمپانی هند شرقی هلند در سال 1602 منشوری را از جمهوری هلند برای اداره مستعمرات هلند و تجارت با آسیا دریافت کرد. این شرکت در سال 1621 برای تجارت برده بین آفریقا، دریای کارائیب و آمریکای شمالی بهکار گرفته شد.
در سال 1711 شرکتی در انگلستان تأسیس شد تا با مستعمرات اسپانیا در آمریکای جنوبی، عمدتاً در تجارت برده، دادوستد کند. داستان کمپانی دریای جنوب نقطۀ عطفی در نگرش عمومی به کسبوکار شرکتی بود. در سال 1718، پادشاه جورج اول حکمران شرکت شد و اعتبار و اعتماد عمومی را برای آن به ارمغان آورد. در سال 1720 مجلس اعیان بریتانیا به طرز عجیبی به کمپانی دریای جنوب حق انحصاری اعطا کرد، با این شرط که بدهی ملی بریتانیا را ضمانت کند. پس از آن، سفتهبازی گستردهای در معاملات سهام این شرکت رخ داد. سپس حباب ترکید. تعدادی از اشراف بریتانیا دارایی خود را از دست دادند، بانکها زمین خوردند، مدیران شرکت زندانی شدند و دارایی آنها مصادره شد. همچنین مشخص شد که وزیر دارایی بریتانیا برای ترویج ارزش سهام شرکت رشوه گرفته است. این رویداد موجی از خشم عمومی نسبت به اینگونه سفتهبازی و ریسکپذیری شرکتی بیش از حد به راه انداخت.
تکامل حکمرانی شرکتی از آن زمان تاکنون تحت تأثیر نمونههای دیگری از مدلهای کسبوکار مشکوک و ریسکپذیری غیرواقعبینانه قرار گرفته است؛ چنانکه پیش از بحران مالی جهانی (2007 تا 2010) در مورد شرکت انرون میبینیم.
آدام اسمیت (1723 تا 1790)، فیلسوف اخلاقگرا در دانشگاه گلاسکو، که غالباً به عنوان پدر علم اقتصاد شناخته میشود، در مورد رفتار شرکتی که نگرش کلاسیک به حکمرانی شرکتی دارد، اظهار داشت که:
«نمیتوان انتظار داشت که اعضای هیئتمدیرۀ شرکتها که به جای پول خود، مدیر پول دیگران هستند، با همان هوشیاری دغدغهمندانهای که مراقب پول خود هستند، مراقب پول دیگران نیز باشند». از آن زمان تاکنون، اصول حکمرانی شرکتی در نقاط مختلف جهان تکامل زیادی پیدا کرده است.
7June 13, 2026 302 1
