۲۱ مرداد؛ روز دریای خزر | بیستمین سالگرد کنوانسیون تهران
بیست سال پیش، در ۱۲ اوت ۲۰۰۶ برابر با ۲۱ مرداد ۱۳۸۵، «کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر» پس از طی مراحل تصویب در هر پنج کشور ساحلی، لازمالاجرا شد.سالروز لازمالاجرا شدن این کنوانسیون، هر سال بهعنوان «روز دریای خزر» گرامی داشته میشود؛ و امسال، بیستمین سالگرد این رویداد است.
🔹 کنوانسیون تهران چیست؟
این کنوانسیون که در سال ۲۰۰۳ در تهران به تصویب رسید و به همین دلیل «کنوانسیون تهران» نام گرفته است، نخستین توافق منطقهای الزامآور از نظر حقوقی است که هر پنج کشور ساحلی خزر ــ ایران، آذربایجان، قزاقستان، روسیه و ترکمنستان ــ در آن عضویت دارند.
کنوانسیون، الزامات کلی و سازوکار نهادی همکاری برای حفاظت از محیط زیست منطقه خزر را تعیین میکند و موضوعاتی همچون کاهش و کنترل آلودگی، حفاظت و احیای گونهها و زیستگاهها، استفاده پایدار و عقلایی از منابع زنده، ارزیابی اثرات زیستمحیطی، پایش محیطزیستی و تحقیق و توسعه را در بر میگیرد.
🔹 هشت سال مذاکره برای یک توافق منطقهای
بر اساس روایت رسمی دبیرخانه کنوانسیون، امضای آن نقطه پایانی بر یک فرایند پیچیده و از نظر سیاسی حساسِ مذاکرات بیندولتی بود که هشت سال متوالی ادامه داشت. این فرایند تحت حمایت برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) و در چارچوب «برنامه محیط زیست خزر» (CEP) پیش رفت.
این برنامه که در سال ۱۹۹۸ ایجاد شده بود، زمینه همکاری کشورهای ساحلی و تدوین برنامههای اقدام منطقهای و ملی را فراهم کرد و بستر مذاکرات برای نهاییشدن کنوانسیون تهران شد.
🔹 چهار پروتکل برای اجرای کنوانسیون
در ادامه، چهار پروتکل در حوزههای اولویتدار ذیل کنوانسیون تدوین شده است:
• آمادگی، واکنش و همکاری منطقهای در مقابله با حوادث آلودگی نفتی؛
• حفاظت از خزر در برابر آلودگی ناشی از منابع و فعالیتهای مستقر در خشکی؛
• حفاظت از تنوع زیستی؛
• ارزیابی اثرات زیستمحیطی در چارچوب فرامرزی.
همچنین پروتکل پنجم با موضوع پایش، ارزیابی و تبادل اطلاعات در دست مذاکره است.
🔹 دبیرخانه کنوانسیون کجاست؟
در حال حاضر، وظایف دبیرخانه موقت کنوانسیون تهران توسط برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد و از طریق دفتر منطقهای آن برای اروپا انجام میشود و نشانی رسمی دبیرخانه در ژنو، سوئیس قرار دارد.
بیستمین سالگرد کنوانسیون تهران یادآور این واقعیت است که حفاظت از خزر، صرفاً مسئولیت یک کشور نیست. این پهنه آبی و اکوسیستم آن میان پنج کشور مشترک است و حفاظت مؤثر از آن نیز به همکاری مستمر منطقهای وابسته است.
منبع اصلی: دبیرخانه کنوانسیون تهرانhttps://tehranconvention.org/en/tc/about
پینوشت: «کنوانسیون تهران» ناظر بر حفاظت محیطزیستی دریای خزر است و با «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر» که در سالهای اخیر موضوع بحث و بررسی بوده، سندی مستقل و متفاوت است.
#درياي_خزر
#كنوانسيون_تهران
کانال خبری و اطلاع رسانی خانه آب ایران 
@WaterOnline
