ساختار هیئتمدیره و پاسخگویی شرکت
تاریخ حاکمیت شرکتی؛ یادداشت پنجم
در دهه ۱۹۷۰، تحولات مهمی در زمینه حاکمیت شرکتی و مسئولیت شرکتها شکل گرفت. در این دوره، پژوهشگران و سیاستگذاران تلاش کردند نحوه اداره شرکتها، نظارت بر مدیران و میزان پاسخگویی آنها به سهامداران و دیگر ذینفعان را بهبود دهند. مهمترین محورهای این تحولات شامل ایجاد کمیتههای حسابرسی، بازنگری در ساختار هیئتمدیره و طرح بحث پاسخگویی شرکتها به گروههای مختلف ذینفع بود.
🔹 در این دوره، نقش و مسئولیت شرکتهای بزرگ در جامعه بهطور جدی مورد بحث قرار گرفت. بسیاری از اندیشمندان معتقد بودند شرکتهای سهامی عام نباید صرفاً به منافع سهامداران توجه کنند، بلکه باید در برابر طیف گستردهتری از ذینفعان، از جمله کارکنان، مشتریان، تأمینکنندگان، جامعه محلی و حتی دولت نیز پاسخگو باشند.
🔸 پاسخ کشورها به این موضوع متفاوت بود. در مدل پیشنهادی جامعه اقتصادی اروپا (که بعدها به اتحادیه اروپا تبدیل شد)، هیئت نظارت شامل نمایندگان سهامداران و کارکنان بود؛ بهگونهای که نیمی از اعضا توسط سهامداران و نیمی دیگر توسط کارکنان انتخاب میشدند. این مدل در برخی کشورها، از جمله آمریکا و بریتانیا، مورد پذیرش قرار نگرفت.
🔹 در ادامه، جامعه اقتصادی اروپا تلاش کرد قوانین اداره شرکتها در کشورهای عضو را هماهنگ کند. یکی از پیشنهادهای مهم این بود که شرکتها بهجای یک هیئتمدیره واحد، از ساختار دوسطحی استفاده کنند. در ساختار سنتی، یک هیئتمدیره شامل مدیران اجرایی (افرادی که در مدیریت روزمره شرکت نقش دارند) و مدیران غیراجرایی (ناظران و مشاوران بیرونی) است.
🔸 اما در مدل دوسطحی، شرکتها دارای دو هیئتمدیره مجزا هستند:
هیئت اجرایی که مسئول اداره روزمره شرکت است،
و هیئت نظارت که وظیفه کنترل و ارزیابی عملکرد هیئت اجرایی را بر عهده دارد و حتی اختیار برکناری یا جایگزینی مدیران اجرایی را دارد.
🔹 این الگو از تجربه کشورهایی مانند آلمان و هلند الهام گرفته شده بود، اما در بریتانیا چندان مورد استقبال قرار نگرفت. مدیران بریتانیایی بر این باور بودند که همان هیئتمدیره واحد سنتی برای اداره کارآمد شرکت کافی است.
🔸 همزمان، ساختارهای زیرمجموعه هیئتمدیره نیز توسعه یافت. با افزایش دعاوی حقوقی علیه شرکتها، سهامداران شرکتهای ورشکسته برای جبران خسارت به سراغ مدیران، اعضای هیئتمدیره و بهویژه حسابرسان میرفتند. این وضعیت توجه به سازوکارهای نظارتی در سطح هیئتمدیره را افزایش داد.
🔹 یکی از مهمترین این سازوکارها، کمیتههای حسابرسی بود. این کمیتهها بخشی از هیئتمدیره هستند و اعضای آنها مستقل و غیرموظفاند. وظیفه کمیته حسابرسی، ایجاد ارتباط میان حسابرس خارجی و هیئتمدیره و گزارش هرگونه اختلاف یا مشکل مالی به مدیران است.
⭕ در سال ۱۹۷۲، کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده (SEC) شرکتهای بورسی را ملزم به تشکیل چنین کمیتههایی کرد.
🔶 در مجموع، این تحولات نشان میدهد که با پیچیدهتر شدن ساختار شرکتها و افزایش فاصله میان مالکیت و مدیریت، تقویت سازوکارهای نظارتی و پاسخگویی در سطح هیئتمدیره به یکی از عناصر اصلی حاکمیت شرکتی تبدیل شده است.
#تاریخ_حاکمیت_شرکتی
#حاکمیت_شرکتی
🆔️ کانال اطلاع رسانی مرکز طراحی حکمرانی نرم سامان
🔗 اینستاگرام | تلگرام | بله
ble.ir
بله | کانال مرکز طراحی حکمرانی نرم سامان (فطن)
نگاهی نو به حکمرانی کارآمد و هوشمند
@samantt_admin
1February 10, 2026 164
